Prof. Ch.F. Patten doctorem hc Uniwersytetu Szczecińskiego

2003.10.14 Nasza Polonia

Dr hc Ch.F.Patten / z prawej/ z dyplomem nadanym mu przez rektora Uniwersytetu Szczecińskiego prof. dr Zdzisława Chmielewskiego /w środku w białym gronostaju/

Fot. Leszek Wątróbski
 

 

Prof. dr Christopher Francis Patten, komisarz Unii Europejskiej ds. polityki zagranicznej, kanclerz Uniwersytetu Oksfordzkiego i ostatni brytyjski gubernator Hong Kongu odebrał 9 października 2003 r. z rąk rektora Zdzisława Chmielewskiego tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Szczecińskiego. To wielkie wyróżnienie nadano mu za wybitny wkład w budowanie polityki zagranicznej Unii Europejskiej.

Ch.F. Patten urodził się 12 maja 1944 r. w Lancashire. Po ukończeniu wydziału historii nowożytnej w Balliol College w Oxfordzie w 1965 r. rozpoczął pracę w Instytucie Badawczym Partii Konserwatywnej w Londynie. W wieku trzydziestu lat, w roku1974, został najmłodszym dyrektorem tegoż instytutu.

Pracy, działalności i osiągnięciom dr hc Ch.F. Pattena poświęcona była laudacja wygłoszona przez prof. Bogdana Szajkowskiego. Czytamy w niej m.in.: Krótko przed wyborami parlamentarnymi w 1983 r.prof. Patten napisał swą słynną książkę "The Tory Case" ("Sprawa Partii Konserwatywnej"), która krytykowała politykę Margaret Thatcher i jej rządu. Po wyborach został wyznaczony na ministra Irlandii Północnej. Skoncentrował się na poprawie warunków mieszkaniowych i socjalnych w tym rejonie oraz na przywróceniu lokalnego rządu. Jego polityka okazała się być przełomową w dalszym rozwoju Irlandii Północnej.

W 1985 Patten został ministrem stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki. W roku następnym został mianowany na ministra rozwoju zagranicznego. Patten uzyskał miejsce w Gabinecie Brytyjskim w roku 1989 wraz z mianowaniem go na sekretarza stanu ochrony Środowiska. Jako minister podpisał umowę, w której Wielka Brytania zobowiązywała się do pomocy finansowej i technicznej Brazylii w celu ratowania lasów tropikalnych. Wśród wewnętrznych problemów do rozwiązania w Wielkiej Brytanii znalazła się sprawa, która była poddawana wówczas wielu dyskusjom - podatek od zamieszkania, który musiał być płacony przez wszystkich obywateli zamieszkujących dany obszar. Ta ogromnie niepopularna polityka była czynnikiem tworzącym głęboki podział w Partii Konserwatywnej. Patten był jednym z trzech ministrów, którzy zapowiedzieli premier Thatcher klęskę, jeżeli będzie walczyła w 1990 r. o przywództwo ówczesnej partii rządzącej.

 

9 lipca 1992 r. Patten objął stanowisko 28-go i ostatniego w historii gubernatora Hong Kongu. W trakcie pięciu lat sprawowania władzy jako gubernator, Ch.Patten przeszedł głęboką transformację, która sprawiła iż doszły do głosu jego klasyczne liberalne instynkty. Przyznaje on: "przyjazd do Hong Kongu bardziej niż cokolwiek w moim życiu miało wpływ na moje poglądy - poglądy na życie polityczne oraz poglądy na przywództwo". Teraz postrzega te pięć lat jako najwspanialszy okres swojego życia.

Nadzorował też bezkonfliktowe przekazanie Hong Kongu Chinom w 1997 r. Ceremonie przekazania, z udziałem całej rodziny Pattenów były bardzo podniosłe. Spotkały się z wielkim uznaniem ludności chińskiej. Kiedy brytyjska flaga została opuszczona po raz ostatni, Chris Patten stał samotnie pod masztem moknąc w ulewnym, monsunowym deszczu. Patten złamał tradycję poprzednich wyjeżdżających gubernatorów brytyjskich, którzy przejeżdżali trzykrotnie wokół siedziby swego urzędu aby zaznaczyć swój zamiar powrotu do Hong Kongu: Patten objechał tę siedzibę dwukrotnie. Był to wzruszający, pełen godności moment.

Refleksje z jego zdobytych doświadczeń w Hong Kongu przedstawione zostały w wybitnej i dającej wiele do myślenia książce "East and West" ("Wschód i Zachód") opublikowanej po raz pierwszy w 1998 r. Praca ta udowadnia bez wątpienia, iż jest on rzeczywiście największym erudytą i najbardziej rozsądnym politykiem zachodnim obecnych czasów. Rozważania zawarte w tomie pokazują uzasadnione, konsekwentne i czasami żarliwe odkrywanie uniwersalnego znaczenia liberalnej demokracji, praw człowieka i gospodarki rynkowej. Potwierdza to zasadniczy argument o konieczności poszerzania wolności jednostki i jej praw.

Patten obalał też mit, iż "wartości azjatyckie" mogą wyjaśnić sukces gospodarczych "tygrysów" Azji, a głoszących ten mit przedstawia jako propagatorów władzy autorytarnej.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii, w kwietniu 1998 r. został poproszony przez premiera Tony Blaira o objęcie przewodnictwa nad Niezależną Komisją ds. Polityki w Irlandii Północnej. Doskonała opinia jako pojednawcy, urzekającego, lecz twardego oraz znaczne umiejętności taktyczne okazały się niezastąpione. Raport opublikowany we wrześniu 1999 r. wyznaczał daleko sięgające reformy polityczne w tym regionie i kształtował ramy dalszych reform politycznych mających na celu pogodzenie społeczności protestanckiej i katolickiej.

We wrześniu 1999 r. Patten został komisarzem ds. stosunków międzynarodowych Unii Europejskiej, otrzymując mandat do koordynowania wszelkich spraw zagranicznych Unii m.in. polityki handlowej, polityki dotyczącej praw człowieka, działań obronnych i planowanego rozszerzenia Unii na Wschód.

Przewodniczył także pracom nad konstruowaniem Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, udoskonalaniu polityki wobec państw bałkańskich, kształtowaniu stosunków z Rosją, Stanami Zjednoczonymi i światem Islamu. Rozporządzał budżetem unijnym przeznaczonym na rozwój stosunków międzynarodowych wynoszącym 11 miliardów euro, przeznaczając te środki na wiele spraw, poczynając od rozwoju państw Trzeciego Świata, kończąc na odbudowie zbombardowanych mostów na Bałkanach.

Głównym zadaniem Pattena jako unijnego komisarza ds. stosunków międzynarodowych było wypracowanie pozycji we współczesnym świecie dla 15 państw członkowskich Unii Europejskiej. Od czasu zajęcia stanowiska w Brukseli, zaledwie cztery lata temu udało mu się dokonać wielu osiągnięć, w odróżnieniu od jego poprzedników. Nie tylko odkrył potencjał Unii jako spójnej siły w sprawach międzynarodowych, ale co więcej, wykorzystał ten fakt w efektywny i słuszny sposób.

Zdaniem prof. B. Szajkowskiego spośród wielu osiągnięć Pattena najbardziej wyróżniającym się w bieżącym okresie była odbudowa Bałkanów i ponowne wprowadzenie do życia Procesu Barcelońskiego z włączeniem państw Morza Śródziemnego. Jego niezliczone wizyty w Skopje zdołały przezwyciężyć kryzys macedoński, który zagrażał całym Bałkanom. Większość tyranów, którzy terroryzowali bałkańską ludność przebywa teraz w areszcie w Hadze i zostanie skazana przez Międzynarodowy Trybunał dla byłej Jugosławii. Osobiste zaangażowanie komisarza w sformułowanie i wykonywanie polityki Unii Europejskiej wobec Bałkanów przyniosło wyraźne rezultaty - państwa tego regionu są w procesie powracania do Europy.

Jego urzędowanie przy Unii Europejskiej jest następstwem doskonale zaprojektowanej polityki zaangażowania, również wobec potencjalnych zagrożeń. Nieustającym mottem jego pracy stało się wprowadzanie tejże polityki na orbitę europejskich wartości i obecnej europejskiej dyskusji politycznej. Jest gorącym zwolennikiem multilateralizmu, argumentując, iż jest to najbardziej efektywne podejście do wyzwań politycznych, ekonomicznych i w zakresie bezpieczeństwa w coraz bardziej zglobalizowanym świecie. Patten jest przekonującym krytykiem czegoś, co nazywa "lekceważeniem" prawa międzynarodowego i ONZ w sprawie Iraku. Twierdzi, że Stany Zjednoczone i ich sprzymierzeńcy uzurpowali sobie moralne prawo i ryzykują powstanie świata, w którym potęga utożsamiana jest z prawem. "Siła i prawo są ściśle powiązane, jednak równie ważne jest, aby Amerykanie pamiętali, że jeżeli siła ma być akceptowana i jeżeli ma trwać, musi ona być oparta na prawie." Zgadza się, że brak spójności w Unii Europejskiej stawia Europie podstawowe zadanie utworzenia bardziej efektywnej i integralnej polityki zagranicznej. "Nie jest to rzecz łatwa - uzasadnia - ponieważ Unia Europejska nie jest państwem ani też nie aspiruje do bycia nim. Pierwszorzędnym zadaniem jest stopniowe uczenie się harmonijnego współdziałania.

Patten jest też zdecydowanym zwolennikiem dalszego rozszerzenia Unii Europejskiej. Proces akcesji państw Europy Centralnej i Wschodniej postrzega nie tylko jako naprawienie krzywd historycznych, ale także, co więcej, jako kluczowy czynnik w tworzeniu paneuropejskiej stabilności i dobrobytu gospodarczego dla całej Europy. Podobnie jak wizja członkostwa w Unii Europejskiej pomogła utrzymać stabilność we wschodniej części kontynentu europejskiego po upadku Związku Radzieckiego, tak teraz powinna zostać użyta w południowej części Europy, która wraca do zdrowia po latach wojen i wewnętrznych etnicznych konfliktów. Chris Patten nadał powagi twierdzeniom, iż Unia Europejska powinna uznać europejskie powołanie i aspiracje do członkostwa pięciu krajów zachodnich Bałkanów: Albanii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Macedonii, Serbii i Czarnogóry. Pattenowska wizja Europy jest wizją ciągłego włączania kolejnych krajów. Po udanym zakończeniu jednego etapu rozszerzenia powinno się zaczynać następny.

Pattenowska wizja Europy jest wizją Unii Europejskiej o otwartych wartościach, do których aspiruje wiele innych społeczeństw - Unią składającą się z niepodległych państw, w których niepodległość tworzy jedność.

W marcua 2003 r. Ch.r Patten został wybrany kanclerzem Uniwersytetu w Oksfordzie. Stał się w ten sposób następcą najznakomitszych osobistości w historii Europy, do których należeli: Robert Grosseteste, Oliver Cromwell, Arthur Wellesley, Harold Macmillian i Roy Jenkins. Paten otrzymał już siedem honorowych doktoratów na całym świecie. Doktorat hc, nadany mu przez Uniwersytet Szczeciński jest pierwszym przyznanym mu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej.

Leszek Wątróbski