Ku Europie. Zadania Polskiej diaspory

II Międzynarodowa Konferencja Polonijna w Szczecinie

2003.10.13 Nasza Polonia

Otwarcie II Międzynarodowej Konferencji Polonijnej w Szczecinie: Roman Śmigielski - sekretarz EUWP /pierwszy z lewej/, Helena Miziniak - prezydent EUWS, prof. dr Zdzisław Chmielewski - rektor Uniwersytetu Szczecińskiego, prof. dr Jacek Leoński - dyrektor Ośrodka Studiów i Badań Uniwersytetu Szczecińskiego i Artur Kozłowski z Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców w Warszawie

fot. Leszek Wątróbski

II Międzynarodowa Konferencja Polonijna /MKP/ w Szczecinie zgromadziła naukowców i działaczy polonijnych z wielu krajów Europy Wschodniej i Zachodniej, pod honorowym patronatem Heleny Miziniak - prezydenta Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych, w gościnnych salach Uniwersytetu Szczecińskiego, organizatora konferencji.

Wejściem Polski do Unii Europejskiej i zadaniami polskiej diaspory - mówiła w swoim wprowadzającym referacie Helena Miziniak - prezydent EUWS - zajmujemy się od dziesięciu lat, kiedy to w Londynie przedstawiciele organizacji polonijnych Europy Zachodniej powołali do życia Europejską Radę Wspólnot Polonijnych. Już bowiem wtedy jednym z naszych głównych priorytetów było, obok europejskiej integracji polonijnej, promowanie spraw polskich na terenie Unii Europejskiej i motywowanie polskiej racji stanu w integrowaniu się z demokratycznym Zachodem...

Nasze dzisiejsze cele określa statut EUWP, który mówi wyraźnie, że najważniejszym zadaniem jest dziś uzyskanie przez Polskę należnego jej miejsca w zjednoczonej Europie, wspieranie i popularyzowanie idei jedności europejskiej na zasadach wzajemnych korzyści oraz równości państw i narodów...

W stosunku do minionych lat bardzo wiele się zmieniło. Wychodźstwo jest już zdecydowanie inne. Nie ma już emigracji niepodległościowej, jest tylko - jak przed wojną - Polonia. Dziś należymy do NATO, a za parę miesięcy będziemy członkami Unii Europejskiej. Zanikające granice przestaną całkiem istnieć dla nas w ramach Unii, w chwili przystąpienia do Grupy Schengen. Nowe czasy wymagają od wszystkich nowych form działania, a od nas poważnej refleksji.

W naszym środowisku ważnym zadaniem jest właściwe umotywowanie młodego pokolenia. W nowej rzeczywistości należy nieco przesunąć akcent naszej argumentacji w stosunku do młodzieży. Nacisk na historyczne pojęcia emocjonalne można zmniejszyć, choć nigdy nie wolno o nich zapomnieć. Wiadomo przecież, że kto nie zna historii będzie powtarzał jej błędy...

Wrześniowa II Międzynarodowa Konferencja Polonijna w Szczecinie utwierdziła nas w przekonaniu, że kraj i władze polskie liczą na Polonię, nasze zaangażowanie i wsparcie. Nie może to jednak być jednostronne, bowiem i oczekiwania są także z naszej strony. Z przykrością też muszę stwierdzić, że zarówno media jak i czynniki polityczne w kraju nie spełniają w pełni naszych oczekiwań. W sprawozdaniu z ubiegłorocznej szczecińskiej konferencji przeczytałam: odbywają się w kraju szerokie debaty o Polonii i Polakach za granicą, ustawodawstwo polskie wychodzi naprzeciw Polonii... Czy jednak jest tak naprawdę?

Jeśli chodzi o politykę państwa polskiego wobec diaspory, to owszem powstał wielostronicowy program rządowy, ale nie konsultowany z Polonią. Jest to dokument jednostronny MSZ, w którym brak podmiotu tj. Polonii i Polaków za zagranicy jako współpartnerów. Jest to program bez konkretów, bez podania kiedy i jak będzie realizowany.

Czy ustawodawstwo polskie wychodzi naprzeciw postulatom Polonii i Polaków zza granicy?
Od szeregu lat toczy się tylko bezowocna debata na temat ustawy o podwójnym obywatelstwie. Jej brak wywołuje frustrację i utratę zaufania do tych instytucji w państwie, które powołane są do stanowienia dobrego prawa. Myśląc o naszych Rodakach zza wschodniej granicy, z obawą myślimy o jej zamknięciu z dniem 1 października br. Częste i wielostronne starania EUWS o Kartę Polaka nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Dziś Karta Polaka byłaby najlepszym dla Rodaków ze Wschodu rozwiązaniem. Szeroki dostęp do wiz nie rozwiązuje emocjonalnych problemów. Nasi Rodacy ze Wschodu są przecież częścią narodu polskiego i winni mieć prawo do bezwizowego wjazdu do swej Ojczyzny. Węgrzy umieli się z tym problemem uporać, w Polsce natomiast nadal brakuje dobrej woli politycznej.

W podobnym tonie utrzymany był również referat Romana Śmigielskiego - sekretarza EUWS oraz przewodniczącego Federacji organizacji polskich i polsko-duńskich w Danii "Polonia". Powiedział on m.in. że całkowicie nie do zaakceptowania jest przez organizacje polonijne sprawa przekazania środków budżetowych na współpracę z Polonią do dyspozycji Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Organizacje polonijne nie mogą być narażone na zmieniające się gusta i upodobania poszczególnych ekip politycznych. W wielu też wypadkach rozwiązanie takie byłoby wbrew statutom organizacji skupiających obywateli krajów zamieszkania, których lojalność wobec własnych krajów mogłaby być podważana. Wreszcie rozwiązanie takie wśród zarówno służby konsularnej jaki i działaczy polonijnych mogłoby stać się zarówno konflikto - jak i korupcjogenne. Właśnie dlatego należy utrzymać dotychczasowy kanał pomocy finansowej dla organizacji polonijnych - tzn. środki finansowe Senatu RP powinny być rozprowadzane za pomocą polskich organizacji pozarządowych...

Jeśli zaś chodzi o współpracę z Sejmem, a szczególnie z Komisją Łączności z Polakami za Granicą, to nie można o niej zbyt dużo powiedzieć, gdyż brakuje nam bezpośrednich kontaktów. Jeżeli nawet Komisja omawia sytuacje Polonii w danym kraju, to odbywa się to bez udziału Polonii. W najlepszym przypadku odpowiedniej informacji udziela nam przedstawiciel MSZ. A więc znowu dyskutuje się o nas bez nas. Nie powinien w związku z tym dziwić też fakt, że członkowie Komisji, a w szczególności jej przewodniczący, wykazują często znaczące braki w wiedzy na temat organizacji polonijnych. To, że Komisji przewodniczy przedstawiciel Ligi Polskich Rodzin, jest także dowodem na to, jak małą wagę wiodące partie polityczne przywiązują do współpracy z Polonią.

Generalnie należy wreszcie stwierdzić, że w Polsce panuje "choroba" nieodpowiadania na listy. W naszych wielokrotnych próbach współpracy z instytucjami, zarówno rządowymi jak i pozarządowymi w kraju często nie wiemy, czy nasz partner otrzymał naszą korespondencję, czy też uważa, że odpowiedź się nam nie należy. Mamy nadzieję, że z wejściem Polski do Unii uda się znaleźć jakiś lek na tę "chorobę"...

Sprawa integracji Polski z Unią Europejską jest dla nas bardzo ważna. EUWS wielokrotnie obligowała się pomóc w krajowej kampanii na rzecz polskiego członkostwa w Unii. Wyobrażaliśmy sobie, że moglibyśmy byli być zaproszeni przez władze miast, z których np. pochodzimy, by na spotkaniach z mieszkańcami przedstawić sytuację w krajach naszego zamieszkania. Wydawało nam się, że nasze wystąpienia byłyby bardziej nawet wiarygodne, niż wystąpienia niektórych polityków krajowych. Okazało się jednak, że nikt w Polsce nie był tym zainteresowany....

Szczecińska II Międzynarodowa Konferencja Polonijna dała możliwość wielu działaczom polonijnym, tak ze Wschodu jak i Zachodu, lepszego poznania mechanizmu integracji Polski z Unią oraz problemy z tym związane. Na liczne zapytania naszych działaczy polonijnych, dotyczących Rodaków ze Wschodu i możliwości ich przyjazdów, bądź powrotu do Ojczyzny odpowiadał Artur Kozłowski z Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców w Warszawie. Były wreszcie referaty dotyczące sytuacji Polonii i Polaków w: Niemczech, Szwecji, Czechach, Anglii, Rumunii, Białorusi, Ukrainie, Kazachstanie i Kanadzie. Dużo też miejsca w dyskusji i w rozmowach nieoficjalnych poświęcili uczestnicy konferencji współpracy z Uniwersytetem Szczecińskim, który stał się jednym z wielu nowych ośrodków zajmujących się sprawami Polonii. Mówił o tym rektor prof. zw. dr hab. Zdzisław Chmilewski.

Organizatorzy i uczestnicy konferencji zwrócili ponadto uwagę na potrzebę zmiany hasła szczecińskich spotkań "Polska - Polonia" - pisanego z myślnikiem. Taki zapis zakłada pewien podział: my Polacy - oni Polonia i odwrotnie - my Polonia - oni Polacy z Polski. Znacznie adekwatniej byłoby np. polska diaspora czy Polacy rozrzuceni po świecie.

Wrześniowa II Międzynarodowa Konferencja Polonijna stała się spotkaniem jakościowo imponującym, zwłaszcza referaty oraz wypowiedzi i rozmowy samych jej uczestników. Konferencja nasza - powiedział w jej podsumowaniu prof. dr Jacek Leoński - dyrektor Ośrodka Studiów i Badań Polonijnych Uniwersytetu Szczecińskiego - pomoże w nowym sformułowaniu relacji kraju z rodakami zamieszkałymi poza jego granicami, relacji właściwie jednej wielkiej społeczności polskiej, posiadającej przecież wspólne etniczne korzenie.

Jestem zupełnie tego samego zdania - twierdziła w swym ostatnim wystąpieniu Helena Miziniak - prezydent EUWS - Uważam, że po 14 latach transformacji naszej Ojczyzny powinniśmy przestać wreszcie mówić oddzielnie o Polakach i o Polonii. Stanowimy przecież jeden naród Polski.

Cieszę się również, że powstała w Szczecinie inicjatywa powołania do życia, nazwę to jeszcze roboczo: komisji albo rady, która zajęłaby się wspólnym działaniem rodaków z kraju i zagranicy. Wcześniej powołanie takiego ciała było widocznie niemożliwe. Moje rozmowy z sejmową i senacką komisją ds. Polonii też na wiele się nie zdały, także powstanie Rady Konsultacyjnej, której jestem członkiem. Mieliśmy wprawdzie nadzieje. Liczyliśmy, że będziemy mogli przyjeżdżać na posiedzenia Rady ze swoimi problemami i propozycjami, że będziemy mogli zwracać uwagę na najpilniejsze sprawy i doradzić ich rozwiązanie. Tak się jednak nie stało. Na posiedzeniach Rady zapoznawani jesteśmy z już gotowymi programami, najczęściej już zrealizowanymi. Ściągani jesteśmy na posiedzenia z różnych krajów świata, aby dyskutować o tym, w co poprzez Stowarzyszenie "Wspólnota Polska" zostało dla Polonii zainwestowane. Uważamy, że Rada nie jest po to powołana. Ona powinna zająć się wspólnym rozwiązywaniem problemów dnia codziennego. I jeżeli takie ciało powstanie w Szczecinie i będzie tylko od nas zależne, bez żadnych sił przewodnich, to stosunki rodaków zamieszkałych poza krajem ze swoja starą Ojczyzną nabiorą zupełnie innych kolorów. Myślę, że jest to pomysł bardzo budujący i na czasie.

Jestem też bardzo wdzięczna, że II Międzynarodowa Konferencja Polonijna w Szczecinie odbyła się pod patronatem organizacji, które reprezentuje i że mogłam tam być. Czuję, że każdy z nas wyjechał ze Szczecina z dużym bagażem nowej wiedzy do przemyślenia i przedyskutowania w naszych rodzinnych organizacjach. Cieszę się wreszcie, że mamy wśród nas tylu młodych zapaleńców, którzy mają świadomość, że przyszłości nie można budować bez przeszłości, ale i że na samej przeszłości zatrzymywać się nie możemy. Świat idzie do przodu, a młodzi ludzie widzą go inaczej. Nie znaczy to wcale jednak, że widzą go od nas gorzej.

Uczestnicy i obserwatorzy II MKP w Szczecinie uznali ją za przełomową. Najbliższe miesiące obustronnych kontaktów i rozmów zadecydują o kształcie przyszłych spotkań i przyszłej wspólnej działalności dla dobra naszej Ojczyzny. III MKP odbędzie się już za rok.

Leszek Watrobski