Prywatna Internetowa gazeta Zygmunta Broniarka

Plotki płotki i GRUBE RYBY

Wyprawa z Pastusiakiem do Niemiec (2)

Tajemnicze nazwisko kochanki Goethego

Romans pierwszy, to miłość do młodej Charlotty Buff, który zakończył się odkryciem, że jest ona zaręczona. Romans drugi - to stosunki Goethego z drugą Charlottą - von Stein - żoną Wielkiego Koniuszego księstwa Sachsen-Weimar-Eisenach, czyli dzisiejszej Turyngii. Romans ten ograniczał się do obfitej korespondencji i do niczego więcej. To on właśnie przerodził się w romans trzeci w dwóch odsłonach. Odsłona pierwsza - to podróż Goethego do Włoch w latach 1786-88, w czasie której korespondencja z panią von Stein trwa. Ona zaś nie ma jeszcze pojęcia, że nieszczęście się zbliża. Druga odsłona to list Goethego do niej, proklamujący zerwanie. On już jest w Weimarze i wkrótce później, po mieście rozchodzi się wiadomość, że związał się z inną kobietą, prostą dziewczyną, ale zakochaną w nim bez pamięci. Nazywa się Christine Vulpius i to ona właśnie daje Goethemu to, czego nigdy nie dała mu Charlotta von Stein - miłość rozpustną, ale przenikniętą wiernością, lojalnością i oddaniem.

Jakiego światła więcej ?

Kiedyś romans Goethego z Christine Vulpius był wstydliwie skrywaną tajemnicą, ale od dłuższego czasu sprawa widnieje prominentnie w Domu Goethego w Weimarze. Tu już żadnej tajemnicy nie ma, natomiast nie odkryty dotychczas jest sekret słynnego powiedzenia Goethego w ostatniej chwili jego życia: "Mehr Licht - Więcej światła". Wciąż więc nie wiemy, czy Goethe miał na myśli więcej światła w sensie edukacji i oświecenia, czy też w sensie czysto dosłownym: że w pokoju było po prostu za ciemno. Konsul generalny RP w Lipsku, Jan Granat, który życie Goethego zna wszechstronnie, mówi, że tu każdy może myśleć, co chce. Jak wolny rynek, to wolny rynek.

Natomiast marszałek Pastusiak ocenił mnie, w związku z Goethem, całkiem jednoznacznie. Po zwiedzeniu Domu Goethego przechodzimy do Biblioteki Anny Amalii nazwanej tak od imienia żony, później wdowy, po Wielkim Księciu Auguście, z której to biblioteki Goethe obficie korzystał. Pytam dyrektora, profesora Michaela Knoche, czy w jego bibliotece znajduje się oryginalna korespondencja Goethego z Charlottą von Stein. Zanim pada odpowiedź, profesor Pastusiak wtrąca: "Redaktor Broniarek pyta o to, ponieważ nie wierzy w miłość platoniczną". Rzeczywiście - nie wierzę. A co do meritum, to owszem, korespondencja - ta platoniczna - Goethe-pani von Stein, w Bibliotece Anny Amalii jest.

Intrygujący dowód osobisty

To wszystko - to historia dawna. Ale natrafiamy także na ciekawe okruszki historii najnowszej. Jesteśmy w ratuszu Erfurtu, zaś marszałka Pastusiaka gości nadburmistrz tego miasta, Manfred Ruge. Pełni on swą funkcję już 12 lat, z czego osiem w wyniku wyborów bezpośrednich, co świadczy, że jest autentycznie popularny. Podkreśla z dumą swój "proletariacki" charakter, mówiąc: "Większość burmistrzów i nadburmistrzów w Niemczech - to profesorowie, prawnicy, ekonomiści. Ja jestem tylko dyplomowanym elektrykiem". Jesteśmy więc jak gdyby w rodzinie, bo przecież Lech Wałęsa też ten sam zawód pierwotnie reprezentował. W ogromnej sali ratusza, Manfred Ruge pokazuje nam wielkie obrazy, przedstawiające historię Erfurtu, co przypomina Matejkę i co - jak ktoś mówi - było "ówczesną telewizją".

Nadburmistrz szykuje nam też nie lada niespodziankę. Marszałek Pastusiak ma się wpisać do Złotej Księgi, ale przed tym, p. Ruge prosi go, by złożył autograf w jego dowodzie osobistym, bo ma tam już wpis Gorbaczowa, Kohla, Johannesa Rau (obecnego prezydenta RFN) i innych VIP'ów. Pastusiak się oczywiście zgadza i otrzymuje do podpisu dowód osobisty Rugego z czasów...NRD (Erfurt w dawnej NRD leży). Nadburmistrz zachował go na pamiątkę i uczynił zeń albumik do zbierania autografów. W dowodzie jest pieczątka "ungültig" ("nieważny"), ale wszyscy mówią: "TERAZ dopiero jest ważny!".

Można powiedzieć, że zachowanie NRD-owskiego dowodu osobistego przez nadburmistrza Rugego jest jego prywatną sprawą. Jednakże w Berlinie natrafiamy na coś jeszcze ciekawszego: marszałek Pastusiak prowadzi rozmowę z sekretarzem stanu w niemieckim MSZ, Günterem Pleugerem, ale dokładnie gdzie ? W dawnej sali obrad Biura Politycznego...KC SED czyli partii komunistycznej NRD. P. Pleuger mówi, że sala znajduje się dokładnie w takim samym stanie jak w czasie NRD z wyjątkiem śladów po portretach Marksa i Engelsa. Co więcej, u wejścia do sali widzimy dużą tablicę, wyjaśniającą jej poprzednie przeznaczenie, z planem i z obszerną informacją. Wcale to nie znaczy, że Niemcy "na wschodzie" chcieliby powrotu NRD. Nie! Zarówno ci "ze wschodu" jak i ci "z zachodu" uważają po prostu, że NRD jest częścią historii Niemiec, a nie "czarną dziurą".

Baden-Baden

Na koniec uwaga lingwistyczna. Marszałek zna niemiecki i używał go w rozmowach prywatnych. Usłyszałem nawet dwuwiersz "Polen und Thüringen // Fliegen auf denselben Wingen".("Polska i Turyngia // Lecą na tych samych skrzydłach"). Do rozmów oficjalnych, delegacja miała wspaniałą tłumaczkę, Monikę Ordon-Krzak, co się objawiło kolejny raz w fakcie następującym. W jednym z przemówień, marszałek, chcąc podkreślić, że wszelkie rozmowy powinny mieć swój dalszy ciąg w postaci konkretów, stwierdził, że nie może być tak, jak we fraszce: "Konferencja w Baden-Baden // A rezultat żaden żaden". Fraszkę tę postanowił włączyć do przemówienia w ostatniej chwili, wobec czego na dwie minuty przed jej wygłoszeniem uprzedził o tym panią Monikę. Ona oczywiście mogła fraszkę po niemiecku opisać, ale wolała oddać ją wierszem. I oto usłyszeliśmy, jak powiedziała śpiewająco: "Konferenz in Baden-Baden // Nachher aber fehlt der Faden" ("Konferencja w Baden-Baden // Ale po niej brak nici (przewodniej)". Za to u pani Moniki była to niechybnie nić Ariadny.

W jakiś czas po pobycie w Niemczech znalazłem się w szpitalu "na Banacha" w Warszawie, co nota bene wpłynęło na przerwanie "Plotek" w "Rynkach". Moim towarzyszem w sali był pan Albin Grzesiak, ekonomista-specjalista od hutnictwa, człowiek uroczy - ma też uroczą żonę, panią Małgosię. Opowiadam mu o "Baden-Baden" wraz z pointą, a on na to: "Jeżeli w tekście niemieckim jest 'nić', to przecież można by również rymowane tłumaczenie niemieckie pani Moniki wyrazić po polsku wierszem. Co zaowocowało następującą wspólną fraszką: "Konferencja w Baden-Baden // Świat się nią ogromnie szczyci // A z niej korzyść ? Tylko nici". (Koniec).

Zygmunt Broniarek, Warszawa

2003.02.24 Nasza Polonia