anaf 9 november in LUX Nijmegen, Filmhuis Den Haag en het Louis Hartlooper Complex

Vanaf 9 november tonen LUX (Nijmegen), Filmhuis Den Haag en het Louis Hartlooper Complex (Utrecht) in samenwerking met Pools Podium Nederland in een retrospectief het bijna volledige werk van de invloedrijke Poolse cineast Krzysztof Kieslowski, bestaande uit documentaires, speelfilms en telefilms.

Kieslowski (1941-1996) is een van de invloedrijkste naoorlogse Poolse cineasten. Kieslowski had een speciale band met Nederland; zijn werk werd hier warm ontvangen en hij kwam vaak in ons land.

Unieke, eenmalige kans!

Vrijwel iedereen die een film van Kieslowski ziet, raakt getroffen door de intensiteit ervan. Dat komt ten dele door de inhoud; zijn films zitten boordevol boeiende uitspraken over keuze en keuzevrijheid, ingrepen van het noodlot, existentiële eenzaamheid, de afwezigheid van God of gebod, en in zijn latere werk over geheimzinnige verbanden en voortekens. Maar naast ideeënman was Kieslowski ook een eminent filmmaker. Hij was een meester met de camera en met het geluid, en bovendien een uitstekend acteursregisseur.

Daarom is het jammer dat in Nederland nauwelijks kopieën beschikbaar zijn van het werk van deze grote regisseur. Bijna tien jaar na zijn dood lijkt het daarom hoogste tijd voor een revaluatie van zijn werk.Het Kieslowski retrospectief biedt een unieke, eenmalige kans om zijn werk (opnieuw) te zien.

Morele bezorgdheid

Kieslowski studeerde in 1969 af aan de Poolse filmacademie in Lódz. Hij startte zijn carrière als documentairemaker, met films over onder andere mijnwerkers, directeuren en hun dilemma’s in de Poolse ‘heilstaat’. Later stapte hij over op speelfilm om zijn documentaire manier van filmen te kunnen combineren met abstracte thema’s. Zijn eerste speelfilms waren sombere verhalen waarin corruptie, manipulatie en geritsel door bureaucraten werden aangeklaagd. Zo portretteerde hij in Amator (1979) een arbeider en amateurfilmer die in zijn enthousiasme ook de ongewenste werkelijkheid vastlegt, en op censuur van de fabrieksleiding stuit. In deze periode behoorde Kieslowski tot de Poolse ‘cinema van de morele bezorgdheid’, waartoe ook Andrej Wajda wordt gerekend.

De tien geboden

Later keerde hij zich tot meer existentiële vraagstukken zoals de rol van het toeval, de dood en de liefde in het persoonlijke leven van zijn helden. Zijn verhalen zijn geworteld in de grauwe realiteit van de buitenwijken van Warschau. In zijn misschien wel meest indrukwekkende film, de tiendelige televisieserie Dekalog gaat het hem om een universele morele problematiek: ‘Mogen wij doden?’ ‘Mag ik mijn medemens gebruiken voor mijn carrière?’ Dekalog is een poging om de simpele tien geboden te plaatsen tegenover de troebele, complexe situatie van ons huidige bestaan. Zekerheden blijken keer op keer schijn in Kieslowski’s films en het lot grijpt vaak keihard in. De enige hoop is dat we door een zogenaamde ‘grenservaring’ enig inzicht verwerven. Opvallend in deze prachtige serie is de gecomprimeerde vertelstijl, waardoor alles in elkaar grijpt en ieder beeld raak is.

Filosoof

In zijn op de Franse idealen vrijheid, gelijkheid en broederschap gebaseerde laatste ‘kleurentrilogie’ Bleu, Blanc en Rouge sloeg Kieslowski een nieuwe, meer spiritueel getinte weg in. Met name in het laatste deel en in het betoverende La double vie de Véronique neemt Kieslowski steeds meer afstand van het direct waarneembare en belicht een thema als zielsverwantschap. Weergeven van hetgeen in ons is was voor Kieslowski naar eigen zeggen het hoogste doel in zijn werk. Kieslowski was een van de weinige wezenlijk filosofische regisseurs. Hoewel hijzelf steeds twijfelde aan zijn eigen kwaliteiten heeft hij de wereld verrijkt met prachtige films en veel kijkers tot nadenken aangezet door zijn indringende beeldtaal.

Filmhuis Den Haag

11.11.2005

Opening met I'm so-so + interview door Benjamin Gijzel van Stanislaw Zawislinski

"I'm So-So"- regisseur Krzysztof Wierzbicki/ Foto Grace Wychowanska

Stanislaw Zawislinski/ Foto Grace Wychowanska

Benjamin Gijzel/ Foto Grace Wychowanska