Europejskie Polki

2005.12.11 Nasza Polonia

Dla Polek każda okazja jest dobra, aby przyjrzeć się sobie w zwierciadle : jaka naprawdę jestem? Czym zajmują się dzisiaj i co już dokonały nasze przebojowe rodaczki?

Jak żyją i o czym myślą wybitne Polki Anno Domini 2005?

Co osiągnęły, co wiedzą, czego pragną, co robią, co je drażni?

Oto jedna z nich - wszystko wskazuje, że najbardziej wyemancypowana i bez żadnych europejskich kompleksów. Pani Zuzanna Stromenger od lat żywi się europejską myślą, a także ją tworzy. Zbudowała polską wiedzę etologiczną, wie o seksie najwięcej z wszystkich Polaków i pragnie się tą wiedzą dzielić, co czyni nieprzerwanie od dziesięcioleci. A drażnią ją z pewnością ciągle pokutujące stereotypy.

Dr Zuzanna Stromenger po ukończonej filozofii uzyskuje doktorat z biologii, po czym specjalizuje się w hydrobiologii, zoologii, aby ostatecznie poświęcić się etologii, czyli nauce o zachowaniach zwierząt i ludzi. Oprócz prac badawczych prowadzi wykłady, odczyty, znana jest dobrze radiosłuchaczom. Jest autorką i współautorką kilkunastu książek. Zaistnienie etologii Konrada Lorenza, Wolfganga Wicklera, Ireneusza Eibl-Eibesfeldta w PIW-owkiej serii Myśli współczesnej to też jej dzieło. Należy do grona członków i założycieli kilku polskich i międzynarodowych stowarzyszeń naukowych m.in. Polskiej Akademii Wiedzy Seksuologicznej.

- Pani ostatnia książka "W niewoli płci" przypomina, jak bardzo zależymy nadal od naszej biologii i jak nadal niewiele o tym wiemy ?

Dr Zuzanna Stromenger - Tak, już na pierwszej stronie piszę o nieprzebranej różnorodności podjednostek, które składają się na pojęcie człowieka czy zwierzęcia, ale też i o naszych reakcjach czy zachowaniach tak stereotypowych w określonych sytuacjach, tak przewidywalnych (przynajmniej statystycznie), że u ich źródeł zamiast wolnego wyboru, jak mam się często wydaje, pojawia się niewolniczy przymus.

- Czy tym tłumaczy Pani ogromny sukces reklam, produkcji maskotek czy wystąpień przywódców rozmaitych ruchów sprzeciwiających się czemuś, czy obiecujących spełnienia?

Dr Zuzanna Stromenger - Zapotrzebowanie na przywódców odziedziczyliśmy wraz z ewolucją. Stosunki hierarchii w grupie obecne są w każdej społeczności zwierzęcej - rozpoznanie swojej pozycji w grupie, uznanie dominacji okazuje się konieczne dla spójności i przetrwania właśnie na poziomie jednostek.

- A więc gdzie tu miejsce na wolność ?

Dr Zuzanna Stromenger - Otóż właśnie. Najwyraźniej nie tam, gdzie obiecują nas zaprowadzić zręczni przywódcy. Nie po dojściu do obiecywanego przez nich celu, gdyż w naturze, łącznie z naszą, ludzką, taki nie istnieje. Przedstawianie zjawisk naturalnych w kategoriach celowości jest bezzasadne. I zachowanie gatunku powinno być rozumiane wyłącznie jako wynik sprawności jego wysiłków w zmaganiu się z przeciwnościami środowiska.

- Ale udało nam się, przynajmniej w cywilizacji kultury europejskiej, uchronić od zimna i upałów, fatalizmu nieurodzajów, wykańczającej, ciężkiej fizycznej pracy. Nie da się ukryć, że żyjemy w coraz to większym komforcie...

Dr Zuzanna Stromenger - ... i pragnień tego komfortu, stąd obietnice niektórych przywódców bierzemy za własne potrzeby.

- Tymczasem ?

Dr Zuzanna Stromenger -Tymczasem życie w naszej bogatej cywilizacji, w tej migoczącej nieustannym blaskiem mozaice znaczeń nie przestaje być dżunglą pełną niebezpieczeństw, nie przestaje nam zadawać coraz to nowe łamigłówki. I tak zostanie. Jedyną ulgą okazuje się pielęgnowanie starych pozytywistycznych tradycji : wiedzy o nas samych.

- Pani wie o podłożach ludzkich zachowań bardzo dużo. Publikuje Pani i tworzy instytucje, aby tę wiedzę przekazywać innym. Oświeciła Pani z pewnością conajmniej dwa pokolenia Polek i Polaków swą wiedzą o seksualności. Jednak w podtytule wstępu uznała Pani za konieczne zawołać : << Fałszywe autorytety, stereotypy, frazesy - do lamusa ! >> Czyżby nadal było ich tak wiele ? Czy nie kwestionuje Pani przypadkiem naszej emancypacji ?

Dr Zuzanna Stromenger - << Każda kobieta marzy o dziecku >>. Takie przekonanie nadal spotyka się wszędzie i proszę mi wierzyć, mało kto uzna je za nieprawdziwe. Tymczasem od conajmniej pół wieku etologowie dowiedli na podstawie żmudnych wieloletnich analiz i obserwacji, że chęć posiadania dziecka, a opiekuńczość to cechy osobne. Macierzyństwo wcale nie jest marzeniem każdej kobiety. Setki tysięcy pociąga inny model na życie : podróże, uprawianie sztuki, nauka, prowadzenie przedsiębiorstwa. Ale lwia część naszego społeczeństwa nadal stawia znak równości między kobietą a matką.

- Każda, która przyzna, że nie chce być matką podejrzana zostanie o nienormalność ? A ja sądziłam, że już od trzydziestu lat tak się nie myśli...

Dr Zuzanna Stromenger - Nienormalność, patologia, mniejszość - te trzy pojęcia nadal zbyt często zachodzą na siebie.

Coś, co nie jest normą bynajmniej automatycznie nie wchodzi w patologię. A mniejszość jest równie pełnoprawna jak większość. Homoseksualizm istnieje zbyt długo w różnych społeczeństwach, w tym i zwierzęcych, aby traktować go jako nieznaczącą mniejszość, a tym bardziej patologię objętą karami czy usiłowaniem leczenia.

- Podaje Pani w swojej książce cyfry zmieniające całkowicie optykę tego zjawiska : Według danych statystycznych (Ch. Vollmer, D. Morris) w Niemczech homoseksualizm uprawia około 90% chłopców w wieku szkolnym, spośród dorosłych czyni to 40%, ale tylko 4% to pederaści wyłączni. Dane amerykańskie są zbliżone : w wieku do 45 lat kontakty homoseksualne miewa 37% mężczyzn, a tylko 13% kobiet.

Dr Zuzanna Stromenger -Takie cyfry każą naprawdę dokładnie rozpatrzyć problem w czterech aspektach : biologicznym, medycznym, prawnym i społecznym.

- Pod względem biologicznym publikuje Pani tu po raz pierwszy nową interpretację homoseksualności. Ale przedtem przypomina Pani wiedzę, jeszcze słabo poza kręgiem biologów przyswojoną, o homoseksualiźmie kur, gęsi, królików, psów, koni, bydła, kotów i różnych małp. Tak powszechne jego występowanie podważa dość zasadniczo pogląd, jakoby był << sprzeczny z naturą >>, skoro homoseksualne tendencje przedstawicieli występujących w przyrodzie gatunków nie uległy dotąd wyeliminowaniu przez dobór naturalny. Wypada więc stąd wnioskować, że tendencje te nie są dla nich szkodliwe, a być może pełnią nawet rolę pozytywną.

Dr Zuzanna Stromenger - O tak, kontakty homoseksualne najwyraźniej nie są << wynalazkiem >> człowieka czy wykwitem ludzkiej degeneracji cywilizacyjnej. Należy je rozpatrywać jako rezultat pierwotniejszej, ewolucyjnie bardziej archaicznej formy płciowości, reprezentowanej przez organizmy jednokomórkowe (izogamia).

- I proponuje Pani widzieć w nich atawizmy, o jakich uczyliśmy się w szkole przy opisach anatomii na przykład.

Dr Zuzanna Stromenger - Atawizmy są wśród na i to częściej, niż się przypuszcza. Ewolucja to nie ruch jednostajnie przyśpieszony w kierunku powszechnego szczęścia czy normalizacji. Zmiany genetyczne, czyli mutacje następują przypadkowo i stosunkowo rzadko.

- Jak rzadko ?

Dr Zuzanna Stromenger - Raz na mniej więcej 5000 podziałów komórek rozrodczych, ale ocenia się, że tylko jedna na 40 000 jest korzystna.

- Okres błędów i wypaczeń jest więc zjawiskiem jak najbardziej naturalnym?

Dr Zuzanna Stromenger - I nieuchronnym. Nie zdajemy sobie sprawy, jak bardzo wiedza o takim właśnie przebiegu zjawisk, przypadkowym i nieprzewidzialnym w dłuższych terminach, a z drugiej strony nieuchronnym jest nam potrzebna na codzień. Od ilu naiwnych oczekiwań, ilu złudzeń potrafi nas skutecznie obronić.

- W oczekiwaniu na wielką, aż po grób, miłość ?

Dr Zuzanna Stromenger - Zdziwię Panią, ale nie. Takie oczekiwanie jest zgodne z naszą ludzką, naturą. Chronić powinniśmy się przed pochopną, powierzchowna, stereotypową właśnie, analizą wydarzeń i czynionych nam obietnic.

- Wróćmy jeszcze na chwilę do atawizmów. Nie bardzo przygotowani jesteśmy, jak je traktować. W szkole dowiedzieliśmy się, że została nam jeszcze kość ogonowa, a już nie ogon cały i właściwie nie bardzo wiemy, po co nam taki stan posiadania. Ale skoro jest... Ale skoro są homoseksualiści...

Dr Zuzanna Stromenger - ... więc oczywiście mają prawo, całkowicie zgodnie z naturą być wśród nas. Wystarczająco wiele zapłacili jeszcze w XIX-tym wieku, życiem nawet, za podobne "przestępstwo". Fakt, że istnieją pośród nich zbrodnie pedofilów, czy inne crimes passionels należy przyjąć za nieomijające żadnej grupy zjawisko patologii społecznej. Przestępstwo podlega karze za czyn przestępczy, a nie za samą tylko przynależność do takiej czy innej mniejszości.

- Pisze Pani o jeszcze jednym fenomenie - uchodzącym dotąd za patologię, o saliromanii. O tym wiemy jeszcze mniej. Może tylko czytelnicy biografii Mozarta wiedzą, że był on saliromanem?

Dr Zuzanna Stromenger - Spotykana wśród ludzi saliromania jest kontynuacją zwierzęcych zachowań znakowania swego terytorium odchodami oraz substancjami niektórych gruczołów wydzielania zewnętrznego. W ten sposób samce wytyczają granice własnego terenu, odstraszając rywali czy intruzów. To ważna funkcja komunikacji między osobnikami tego samego gatunku, ustalania stosunków hierarchii w grupie, zdobywania samic. U człowieka, jeżeli przejawia się to w postaci zanieczyszczania partnerki(a) własnymi nieczystościami, uznać to można za anomalię. Jest to zjawisko o wiele częstsze, niż się powszechnie przypuszcza. Mówiąc jednak o anomalii, pamiętałabym o pochodzeniu owego zachowania, utrwalonego przecież w toku ewolucji. Jeżeli więc spotykamy się z nim dzisiaj u pewnych osobników, to świadczą one o funkcji przechowywanej szczątkowo, wypaczonej i trudnej do przyjęcia w dzisiejszym społeczeństwie pod taką akurat postacią.

- Czy znakowanie się zapachami jest już ludziom niepotrzebne? Czy zanikło na rzecz porozumiewania się słowem czy obrazem?

Dr Zuzanna Stromenger - Ależ nie! Nie tylko przemysł perfumeryjny kwitnie, ale ilu jeszcze mężczyzn mówi: - Lubię twoje perfumy. Albo odwrotnie: - Coś ty na siebie dziś wylała! Ileż kobiet zbliżając się na powitanie do szyi partnera zastyga przed pocałunkiem czując zapach, jakiej same nie używają? Albo jeszcze ileż zbrodni wykrywa dzisiaj kryminalistyka analizując molekuły wody kolońskiej, jaką zwykł skrapiać się podejrzany?

- Seks, zachowania, mimo medialnej oklepanki, wiemy o nich nadal jeszcze tak mało. A o ile mniej niż Pani. Dziękuję za " W niewoli płci" - jej czytelnicy uchronią się błąkania po planecie seksu niczym pijane dziecko we mgle.

Rozmawiała Magda Dunikowska