8-my Festiwal Filmowy Amnesty International - dzień trzeci i czwarty

2006.03.12 Nasza Polonia

Peru, Austria i Czeczenia. O tych trzech krajach mówiły filmy, które w piątek obejrzałem.

Czeczenia. Mimo, że na festiwalu Amnesty jest aż 7 filmów o toczącej się tam wojnie, Europa przeważnie ją ignoruje. W piątek zobaczyłem "Russia-Chechnia: "Voices of Dissent" Carlo Nero, syna Vanessy Redgrave. Wladimir Bukowski, Jelena Bonner i inni dysydenci rosyjscy oraz czeczeńscy działacze na rzecz praw człowieka uzasadniają, że Rosyjskim władzom i wojsku wojna potrzebna jest, zarówno politycznie jak i finansowo. W dyskusji po filmie Wladimir Bukowski westchnął, że po rozpadzie Związku Radzieckiego myślał, że przejdzie na spokojne życie, ale skąd, z Putinem jest tyle samo roboty jak za czasów Breżniewa.

W sobotę pociągnąłem dalej wątek Czeczenii. "Coca: Gołąb Czeczenii", to portret odważnej kobiety. Szwajcar Eric Bergkraut śledzi Zainap Gashaevę, Czeczenkę, która ma sieć kobiet, które od lat filmują okrucieństwa i zbrodnie popełniane na cywilnej ludności w Czeczenii. Na podstawie tych materiałów skierowano kilka spraw do trybunału Rady Europy w Strasburgu. Film ten pokazuje jak niebezpieczne jest rejestrowanie zbrodni wojennych. Pierwsza osoba, która wniosła sprawę do Strasburga została zamordowana. Zainap przybyła do Amsterdamu z Praskiego festiwalu filmowego, gdzie film "Coca" właśnie otrzymał nagrodę praw człowieka. Na projekcji tam było 600 osób, pełna sala, w Amsterdamie...15. Nie wiele więcej ludzi przyszło na "Dzieci Beslanu" Ewy Ewart i Leslie Woodheada. Dramat okupacji szkoły przez terrorystów widziany przez oczy dzieci, które przeżyły. Film pozostaje neutralny co do skomplikowanego kontekstu przebiegu tej tragedii, ale pokazuje wrażliwość dzieci i głębokie rany na ich młodych umysłach. Jedna dziewczynka wymyśliła taką zemstę: rysuje terrorystów, po czym podarte rysunki pali.

W sobotę wieczorem pojechałem do Hagi, gdzie również odbywa się festiwal Amnesty. W Haags Filmtheater widziałem "Beyond Reasonable Doubt" Miny Vidakovic. Zrobiła one ten kolejny film dokumentujący ludobójstwo popełnione w 1995 r. w Srebrenicy, ponieważ stale pojawiają się głosy przeczące temu. Debata po filmie miała być o Srebrenicy, ale została oczywiście opanowana przez wiadomość o zgonie Milosevica. Mark Harmon, prokurator Trybunału Haskiego wyraził obawę, że teraz trudniej będzie o wydanie Karadzica i Mladzica. Ponieważ Zainap Gashaeva też była zaproszona, dyskutowano obszernie o możliwościach i niemożliwościach trybunału do spraw Czeczenii.

Jan Minkiewicz

8-E AMNESTY INTERNATIONAL FILMFESTIVAL - DAG DRIE EN VIER

Peru, Oostenrijk en Tsjetsjenië. Daarover gingen de drie films die ik vrijdag bekeek. Eerst Peru. "State of Fear", een documentaire van de Amerikaanse Pamela Yates. Op basis van materiaal van de Peruaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie laat deze film de geweldsspiraal zien, ten gevolgen waarvan in de jaren 1980 -2000 ruim 70.000 mensen zijn omgekomen. De helft door het Lichtend Pad, de andere helft door leger en politie. De film toont een hopeloos verdeeld land, tussen een rijke, blanke stadselite en een straatarm indiaans platteland. Op zo'n vruchtbare bodem kon de communist Abimael Guzman, na een bezoek aan China bekeerd tot het Maoďsme, als docent aan een lokale universiteit makkelijk studenten van het platteland voor zijn beweging het Lichtend Pad winnen. Zijn uiterst bloedige verovering van het platteland werd door de overheid beantwoord met leger en boerenmilities, die niet minder wreed optraden. In 1992 werd Fujimori tot president gekozen en in 1995 werd Guzman gepakt. Een periode van wederopbouw van democratie leek aan te breken, maar Fujimori verkondigde, dat er nog steeds overal terroristen op de loer lagen. En dat werd zijn argument om drastisch burgerrechten te beknotten en een autoritair en corrupt bewind te vestigen. Uiteindelijk werd Fujimori gedwongen tot een vlucht naar Japan en kan Peru wellicht langzaam normaal worden. Het geeft wel te denken, dat de blanke elites ondanks een tragische periode van twintig jaar nauwelijks hun houding ten aanzien van het arme deel van het land veranderd hebben.

Oostenrijk. Het concentratiekamp Mauthausen, bekend om zijn uiterst wrede kampleiding. "KZ" van Rex Bloomstein laat ons het kamp zien door de ogen van jongeren. Zij worden rondgeleid door jonge vrijwilligers, die gedetailleerd vertellen over het lot van de gevangenen. Een meisje valt flauw, de rest wordt het bleek om de neus. De regisseur laat ook de prachtige omgeving van het kamp zien en de mensen die daar leven, bij voorbeeld in huizen van voormalige SS-ers. Hun grootste zorg is, of er toevallig in die woning geen misdrijven gepleegd zijn. Een oude vrouw vertelt over haar bruiloft in het kamp met ene knappe SS-er. Maar van de andere kant geven aan het eind van de film drie van de vier gidsen toe kleinzoons van SS-ers te zijn. En hoewel in de familie er niet over gepraat heeft, hebben ze geen illusie, dat hun opa's niet meegedaan hebben aan oorlogsmisdaden. Bloomstein wil een zuivere herinnering aan de holocaust overeind houden. De bij de vertoning aanwezige jongeren prezen zijn rustige en stille film, vergaven hem zelfs het gebrek aan enige muziek.

Tsjetsjenië. Hoewel op het Amnesty festival wel 7 film vertoond worden over de daar woedende oorlog, blijft Europa grotendeels onverschillig. Vrijdag zag ik "Russia-Chechnia: Voices of Dissent" van Carlo Nero, de zoon van Vanessa Redgrave. Vladimir Bukovski, Jelena Bonner en andere Russische dissidenten en Tsjetsjeense mensenrechtenactivisten argumenteren in de film, dat de Russische machthebbers en het leger de oorlog nodig hebben, zowel politiek als financieel. In de discussie na de film verzuchtte Vladimir Bukovski, dat hij na de ineenstorting van de Sovjet-Unie een rustig leven dacht te gaan leiden. Maar niets ervan, met Putin is evenveel werk aan de winkel als indertijd met Breznjev.

Zaterdag ging ik door met Tsjetsjenië. "Coca: de Duif van Tsjetsjenië" is het portret van een dappere vrouw. De Zwitser Eric Bergkraut volgt Zainap Gashaeva, een Tsjetsjeense, die beschikt over een netwerk van vrouwen, die sinds jaren de wreedheden en misdaden tegen burgers in Tsjetsjenië op video vastleggen. Op grond van die materialen zijn al een paar zaken terechtgekomen bij de Raad van Europa in Straatsburg. De film laat zien hoe gevaarlijk het is om oorlogsmisdaden vast te leggen. De eerste persoon, die haar zaak naar Straatsburg bracht, is vermoord. Zainap kwam naar Amsterdam uit Praag, waar "Coca" op het filmfestival net de Human Rights Award had gekregen. Daar zat de zaal met 600 mensen bomvol, in Amsterdam waren er...15. Niet veel meer kwamen er voor de "Kinderen van Beslan" van Ewa Ewart i Leslie Woodhead. Het drama van de schoolbezetting door terroristen, gezien door de ogen van kinderen, die het overleefd hebben. De film blijft neutraal ten aanzien van de ingewikkelde context van het verloop van deze tragedie, maar laat de gevoeligheid van kinderen zien en de diepe wonden op hun jonge geesten. Een van meisjes heeft zo'n wraak bedacht: ze tekent terroristen, waarna ze de verscheurde tekening in brand steekt.

Zaterdagavond ben ik naar Den Haag gegaan, waar het festival ook plaatsvindt. In het Haags Filmtheater zag ik "Beyond Reasonable Doubt" van Mina Vidakovic. Zij heeft deze volgende documentaire over de genocide van 1995 bij Srebrenica gemaakt, omdat er steeds weer stemmen opgaan, die dit feit ontkennen. Het debat na de film had over Srebrenica moeten gaan, maar werd uiteraard overschaduwd door de dood van Milosevic. Mark Harmon, aanklager van het Joegoslavië-Tribunaal uitte de bezorgdheid, dat het nu nog moeilijker kan worden om Karadzic en Mladzic uitgeleverd te krijgen. Aangezien Zainap Gashaeva ook was uitgenodigd, werd uitgebreid gediscussieerd over de mogelijkheden en onmogelijkheden van een Tsjetsjenië-Tribunaal.

Jan Minkiewicz