Piotr Anderszewski i jego "złoty środek" wykonywania Bacha

2009.09.17 Nasza Polonia

W czerwcu, w ramach festiwalu DOCU.ARTS 2009, w Filmmuseum w Amsterdamie można było obejrzeć pol.-franc. film (2009), w reż. Bruno Monsaingeona, pt. "Piotr Anderszewski, niespokojny podróżnik". Dokument ten przybliżał oryginalny tryb życia oraz upodobania muzyczne jednego z najbardziej inspirujących dziś na świecie młodych pianistów.

Urodzony w Warszawie (1969), mający polsko-węgierskich rodziców artysta, domy swojego dzieciństwa i pierwszych lat młodości w Warszawie i Budapeszcie - mieszka w ostatnich latach w Paryżu, Lizbonie oraz... w pociągu. Przemieszcza się koleją, wraz z fortepianem, po całej Europie. W swoich prywatnych pomieszczeniach, w pociągu, ćwiczy na instrumencie, śpi, gotuje, a nawet przyjmuje gości na noworoczne party.

Przed trzema tygodniami, 17 sierpnia, na kanale telewizyjnym Mezzo, wyemitowany został recital Piotra Anderszewskiego, jaki odbył się w czasie Internetional Piano Festival La Roque d'Antheron 2004.

W programie recitalu znalazły się:

1. Suita angielska d-moll nr 6, BWV 811 - J. S. Bacha

- Prelude

- Allemande

- Courante

- Sarabande - Double

- Gavotte I, II

- Gigue

2. Poematy fortepianowe Metopy op. 29 - K. Szymanowskiego

- Wyspa Syren

- Calypso

- Nauzykaa

3. Mazurek f-moll op. 63, nr 2 - F. Chopina

Piotr Anderszewski jest artystą obdarzonym niezwykłą wyobraźnią i inteligencją muzyczną. Z upodobaniem i dość często wykonuje kompozycje Bacha, a jego fascynacja barokowym geniuszem przemawia poprzez każdy dźwięk bachowskich utworów.

Pianista znalazł złoty środek na jednoczesną syntezę, doskonałe proporcje i zrównoważenie pomiędzy:

- głęboko personalnym i intymnym monologiem - a dyscypliną emocjonalną, regulowaną formami barokowymi

- sugestywnym i subiektywnym przekazem - a obiektywną estetyką

- wokalnością kantylen, rodem z XVII-wiecznych oratoriów - a dykcją klawesynu i klawikordu

- gładkością dźwięku nowoczesnego fortepianu, bogactwem jego kolorów, ekspresji, nastrojów, plastycznością dynamiki - a oszczędnym brzmieniem, limitowanym mechaniką historycznych istrumentów klawiszowych

A wszystko to połączone w sposób nadzwyczaj naturalny i wysublimowany. Pianista jest bez wątpienia mistrzem pośród współczesnych wykonawców Bacha

Nie znając programu koncertu, można było ulec iluzji, że dyskretne i śpiewne tony intonujące pierwszą część suity d-moll, Prelude, wprowadzają słuchacza do romantycznej kompozycji. Złudzenie to jednak rozwiewało się niemal w tej samej chwili, dzięki wypośrodkowanej temperaturze dźwięków i "zdystansowanemu" dotykowi. Allegro z Prelude przeobraziło się w jakby logiczny traktat naukowy.

Druga część, forma tańca Allemande - wywołała we mnie dość niezwykłe wrażenie: poetyki mistycznej raczej kontemplacji, oddawanej przez artystę subtelnie i z wrażliwością; inspirującej do wizji przestrzeni barokowego kościoła, skupienia w otoczeniu świętych obrazów i aniołów (nie miałam już takiego wrażenia, kiedy posłuchałam Allemande nagranego przez artystę na albumie CD).

W tanecznym Courante - dźwięki, o krótkszej artykulacji i lekkim dotyku (kształtowane, jak w całej suicie, z minimalnymi indywidualnymi impulsami), zachowywały swoją miękkość i gładkość, nie sparaliżowaną sztuczną lub doktrynalną mechanicznością.

Sarabande - nieśpieszna, refleksyjna, w stonowanej dynamice piano pobrzmiewała nastrojem elegijnym. Mordenty otrzymywały indywidualną barwę i zróżnicowaną ważność, zależnie od ich roli pełnionej w improwizacji. Muzyka oddychała swobodnie, lecz odstępstwa czasowe były niewyczuwalne. Bodajże w tej części, ostatni dźwięk, lub dwa - dodane zostały jakby w opoźnieniu, prawie "zapomniane" i... nie oczekiwane już przez słuchacza.

Pierwsza sekcja Double przyniosła kojący nastrój i wielki spokój. Ponowne, jakby rozpłynięcie się w mistycznej medytacji. Nie było w jej klimacie nic romantycznego lub sentymentalnego, pomimo ciepła dźwięku - jak zresztą w żadnej części suity.

W drugiej sekcji Double - basowe tony, przywodzące na myśl jakby rytmiczne ostinato, grane były z doskonale wyważonym non-legato, nie za krótkim, i znów - w żadnym wypadku nie mechanicznym. Dźwięk pozostawał nienaruszalnie piękny i naturalny pod wrażliwym dotykiem klawiatury przez pianistę.

Kolejne części suity, czyli Gavotte I i Gavotte II - przyniosły pogodny i taneczny nastrój, ale dystyngowany. Styl wytworny, arystokratyczny, lecz nie pretensjonalny lub trywialny. Wysoka elegncja, powściągliwość i prostota. Artykulacja non-legato - staccato niezmiennie szlachetna. Klimat tańca, oddany z wrażliwością i inteligencją.

Całość suity wieńczylo energetyczne Gigue, pozwalające dojść do głosu wirtuozowskiej polifonii.

Piotr Anderszewski, na temat wykonywania kompozycji J. S. Bacha wypowiada następujące słowa:

"Chociaż Bach oczywiście nie był zaznajomiony z ideą nowoczesnego fortepianu koncertowego, nie uważam tego za przeszkodę w wyrażaniu istoty, ponadczasowości jego muzyki. Jednak granie Bacha na nowoczesnym instrumencie jest wyzwaniem. Z jednej strony wymaga rozwiązania pewnych niewygodnych stylistycznych, instrumentalnych trudności, dokonywania niezbędnych korekt i kompromisów, które nie zaprzątają klawesynisty. Ale z drugiej strony, jest stale i zasłużenie kuszące oraz prowokujące do pełnego korzystania z fantastycznego zakresu ekspresyjnego potencjału, jaki nowoczesny fortepian może zaoferować."

Karol Szymanowski jest kolejnym ulubionym kompozytorem Piotra Anderszewskiego. W 2000 r. Fundacja im. Karola Szymanowskiego uhonorowała pianistę nagrodą "za osobistą, nowatorską interpretację muzyki K. Szymanowskiego i jej entuzjastyczne promowanie na estradach świata" przyznawaną od 1997 corocznie wybranemu artyście.

Metopy - powstały z inspiracji K. Szymanowskiego homerycką Odyseją oraz staro-greckimi metopami, czyli płaskorzeźbami o tematyce mitologicznej z fryzów antycznej świątyń na Sycylii, podziwianymi przez kompozytora w Muzeum Narodowym w Palermo.

Pod palcami P. Andreszewskiego osiągnęły swój pełen wymiar impresyjnych, rozedrganych barwami obrazów-poematów muzycznych. Ich faktura, pomimo swojej przestrzenności tworzyła jednolite i spójne przebiegi, bezustannie niosące śpiew i ruch.

Wyspa Syren roztaczała czar pełen zmysłowości i wibracji, w Calypso burzliwe fragmenty przeplatały się z eleganckimi i powściągliwymi. Nauzykaa niosła nuty uwodzicielskiego tańca; obrazów beztroski, zabawy i różnorodnych stanów samopoczucia.

Zagrany na bis ostatni utwór - chopinowski Mazurek f-moll op. 63 nr 2 - powolny, rozmarzony - okazał się pełną spokoju liryką na temat mazurka, formą stłumionego śpiewu. Doskonale oddającą idiom polskiego tańca i jego poetyckie tempo rubato.

Marzenna Donajski

Piano Lab

http://pianolab.wordpress.com