Ex libris

Ważni politycy czytają go trochę ze strachu, bojąc się, czy tym razem nie stali się ofiarą pióra mistrza, i trochę z nadzieją: a nuż zajął się ich konkurentem. Przepadają za nim też zwykli ludzie: nikt inny nie potrafi równie dobrze wydrwić bufonady i ignorancji władzy. Jest rzecznikiem zdrowego rozsądku w epoce walki ideologów i obrońcą wolności jednostki w społeczeństwie masowym. Nie boi się mierzyć z potęgami tego świata: czy z to pełnymi uniesienia inżynierami dusz, czy z to chłodnymi technikami biurokracji. Wyśmiewa piewców obyczajowego postępu, głosicieli politycznej poprawności, węszących wszędzie dyskryminacje płciowe i rasowe; ale też chłoszcze niemiłosiernie jedynych obrońców polskiego ludu, pochmurnych badaczy spisków i knowań brukselskich. Jest liberałem z krwi i kości.

A jednak właśnie dlatego, że tyle zrobił dla obrony zdrowego rozsądku, z pewnym niepokojem przyglądałem się pokaźnemu tomiszczu. Ma felieton gazetowy dłuższy żywot? Nie jest tworem jak motyl pięknym, lecz jednodniowym wszakże? I czy siłą Rybińskiego nie jest aktualność? Kto z nas pamięta o byłym prezesie ZUS, niejakim Gajku? Kogo obchodzi, co mówił w kampanii referendalnej poseł Macierewicz? Było, minęło. Można o tym pisać, oczywiście. Pisać wszakże na gorąco, z dnia na dzień. W miarę jednak czytania książki wszystkie te wątpliwości prysnęły.

Rybińskiemu udaje się nie tylko kpić i wyśmiewać. Nie, dzięki tej książce widać wyraźnie: autor "Jestem, więc piszę" buduje. Opisując nieudaczników czy pompatycznych trybunów, którym los dał rządy, Rybiński pisze kronikę wolnej Polski, unieśmiertelnia osobliwą demokrację III RP. Kronikę pełną doskonale zarysowanych charakterów. Ot, taki np. Wojciech J.: "... człowiek odważny, odważnie pełnił funkcję szefa Zarządu Politycznego WP w marcu 1968, nieustraszenie był ministrem obrony w grudniu 1970, był bez trwogi członkiem Biura Politycznego w sierpniu 1976, brawurowo stanął na czele partii i rządu w 1981 i 13 grudnia tegoż roku z determinacją i fantazją wprowadził stan wojenny". W jej krzywym zwierciadle - acz bardziej wyrazistym niż niejedna powieść czy socjologiczna rozprawa - każdy może się przejrzeć.

Dzięki erudycji, wrażliwości historycznej i zmysłowi moralnemu stał się Rybiński nie tylko szydercą, ale i nauczycielem. Kto jeszcze nie wierzy, niech spróbuje czytać. Idę o zakład, że szybko się od tej lektury nie oderwie.

Maciej Rybiński, "Jestem, więc piszę", Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2003