IDFA dzień szósty - wtorek 27 listopada

2007.11.29 Nasza Polonia

Doszedłem jednak do wniosku, że omijanie pewnych potencjalnie pozytywnych stroń ewidentnie negatywnej postaci, lub negatywnego zjawiska, jak w tym wypadku autorytaryzmu władzy Putina, jest lepsze niż pomijanie złych stron i zbrodni w propagandzie jakoby pozytywnej rewolucji kubańskiej.

Specjalnym programem festiwalu jest Kids & Docs, dokumenty o dzieciach i w pewnym sensie dla dzieci. Widziałem program złożony z czterech takich filmów. Rafała Skalskiego '52', o ostrej selekcji dziewczynek do szkoły baletowej w Sant Petersburgu. Bohaterka jest odrzucona ponieważ jej nogi są o 0,4% za krótkie, zdobywa więc tylko 52% punktów. 'Welcome to Poptun' Marcelo Bukina to portret dzieci w Gwatemali, zarabiających czyszczeniem butów i opowiadających o swoim życiu, rodzicach i marzeniach. Pozostałe dwa filmy były holenderskie. 'Chanaika' Victora Vroegindeweij to historia surinamskiej dziewczynki w Rotterdamie, która swojemu ojcu, który bił matkę, podała płaszcz i wyprosiła z domu. Natomiast 'Moon' Sary Domagala to film o 10-latce piszącej powieści o dzieciach zmieniających się w zwierzęta.

Turkmenistan jest chyba obecnie najdziwniejszą dyktaturą na świecie. Fin Arto Halonen w swoim filmie 'Shadow of the Holy Book' - 'Cień Świętej Książki' bezlitośnie pokazuje jak zachodnie firmy - Siemens, Catterpillar, Daimler-Benz, Shell i inne - wspierają dyktaturę prezydenta na całe życie Niyazowa. Za pokaźne kontrakty tłumaczą na swoje języki książkę prezydenta: Ruhmana. Jest to dzieło pełne bredni na wszelkie możliwe tematy, ale w Turkmenistanie traktowane na równi z Koranem. Firmy oczywiście zaprzeczają, ale tłumaczenia są pokazywane w publicznej telewizji turkmeńskiej jako czytane wszędzie na świecie. 'Wieczny' Niyazow już zmarł, ale ponoć jego następca - i sobowtór - już przygotowuje własną wersję Ruhnamy. A prawa człowieka łamane są tak jak były.

'Kalinowski Square' Yuriego Kaschczawadzkiego, to obraz sytuacji na Białorusi w okresie wyborów w marcu 2006 r. Pokazuje on w spokojny i czasami satyryczny sposób z jednej strony bezwzględny reżim Łukaszenki a z drugiej strony ostrożnie kiełkujący - ale stale rosnący - ruch normalnych obywateli, którzy mają dość.

Ostatni film to opowieść o rodzinie, która przeżyła Holokaust. Holender Jan Diederen znalazł w Stanach 91-letniego Samuela Rakowskiego, Żyda z Kalisza i jego syna Ritchie. Syn cierpi, bo ojciec go nie kocha. Jednocześnie szalenie kocha matkę. Ojciec stale krytykuje syna, nie chce znać wnuków i zamyka się w swoim świecie. Dopiero po śmierci matki, kiedy ojciec wprowadza się do syna, powoli kiełkuje coś w rodzaju zbliżenia. Typowa historia o rodzinie kochającej się, ale borykającej się z problemem jak to okazywać.

Jan Minkiewicz

IDFA DAG ZES - DINSDAG 27 NOVEMBER

Cuba is altijd aantrekkelijk voor sentimentele bespiegelingen over revolutie. Muziek, poëzie, nostalgie, antiamerikanisme en sommigen voelen zich meteen thuis. Dat gevoel bekroop mijn bij ' Cuba, Valeur d'un Utopie' van de Ecuadoraan Yanar Guayasamin. Oude strijdmakkers van Castro, de meesten trouwens eenvoudig of zelfs arm legend, vertellen verhalen die als versteend in hun hoofd lijken te zitten, die zij gedachteloos op elk gewenst moment kunnen opzeggen, als een mantra. Na een half uur had ik er genoeg van en verliet ik de zaal. Daar moest ik toch even over nadenken. Want ik was toch positief over de film Het Putin Systeem, die ook eigenlijk duidelijk partij kiest - teren Putin. Ik kwam echter tot de conclusie, dat het omzeilen van bepaalde potentieel positieve kanten van een duidelijk negatief persoon, of verschijnsel, in dit geval de autoritaire macht van Putin, beter is dan het omzeilen van de slechte kanten en misdaden van de In propagandatermen als positief geldende Cubaanse revolutie.

Kids & Docs is een speciaal programmaonderdeel van documentaires over kinderen en in zekere zin voor kinderen. Ik zag een programma van vier van zulke films. '52' van de Pool Rafal Skalski, over de strenge selectie van meisjes voor de balletschool van Sint Petersburg. De hoofdrolspeelster wordt afgewezen omdat haar benen 0,4% te kort zijn en zij dus maar 52% haalt. 'Come to Poptun' van Marcelo Bukin is het portret van kinderen In Guatemala, die geld verdienen als schoenpoetsers en vertellen over hun leven, ouders en dromen. De twee overige waren Nederlandse films. 'Chanaika' van Victor Vroegindeweij is het verhaal van een Surinaams meisje in Rotterdam, dat haar vader, omdat hij haar moeder sloeg, zijn jas aangaf en hem de deur wees. 'Moon' van Sarah Domagala is een film over een 10-jarig meisje dat boeken schrijft over kinderen die in dieren kunnen veranderen.

Turkmenistan is wel de vreemdste dictatuur van dit moment. De Fin Arto Halonen laat in zijn film 'Shadow of the Holy Book' genadeloos zien hoe westerse firma's - Siemens, Catterpillar, Daimler-Benz, Shell en andere - de dictatuur van president voor het leven Niyazov steunen. In ruil voor vette contracten vertalen zij in hun taal het boek van de president: Ruhmana. Dat is een werk boordevol onzin op alle mogelijke terreinen, maar in Turkmenistan op gelijke voet behandeld als de Koran. De firma's weigeren uiteraard commentaar, maar de vertalingen worden met vermelding van sponsor door de staatstelevisie in Turkmenistan getoond alsof Ruhmana in de hele wereld gelezen wordt. De 'eeuwige' Niyazov is inmiddels overleden, maar zijn opvolger - en dubbelganger - zou al bezig zijn een eigen versie van Ruhnama te schrijven. En het schenden van de mensenrechten gaat gewoon door.

'Kalinowski Square' van Yuri Khashchavatski geeft een beeld van de situatie In Wit-Rusland tijdens de verkiezingen van maart 2006. Hij laat op kalme en soms satirische wijze van de ene kant het meedogenloze regiem van Loekasjenko zien en van de andere kant de voorzichtig opbloeiende, maar steeds groeiende, beweging van normale burgers, die het zat zijn.

De laatste film is het verhaal van een familie, die de Holocaust overleefd heeft. De Nederlander Jan Diederen vond In de VS de 91-jarige Sam Rakowski, een Poolse Jood uit Kalisz en zijn zoon Ritchie. De zoon lijdt omdat zijn vader niet van hem houdt. Tegelijkertijd houdt hij verschrikkelijk van zijn moeder. De vader vit steeds op zijn zoon, wil zijn kleinkinderen niet kennen en sluit zich op in zijn eigen wereld. Pas na de dood van de moeder, wanneer hij bij zijn zoon intrekt, begint langzaam iets te ontluiken van toenadering. Het typische verhaal van een liefhebbende familie, die problemen heeft dat te laten zien.

Jan Minkiewicz