Nelson Freire - sztuka leggiero i brazylijski soul

2009.01.31 Nasza Polonia

Nie tak dawno, bo 3. grudnia można było usłyszeć znakomitego Nelsona Freire w Concertgebouw, wykonującego koncert fortepianowy d-moll Johannesa Brahmsa, a już 25 stycznia, po raz kolejny, w recitalu z cyklu Wielcy Mistrzowie Fortepianu.

Program recitalu był niezwykle atrakcyjny - zawierał sporą dawkę romantyki, poetyki i zmysłowych impresji muzycznych.

W pierwszej części koncertu pianista wykonał Papillons, op. 2 - Roberta Schumanna oraz Sonatę fis-moll op. 2 Johannesa Brahmsa. W drugiej części - Fantazję f-moll op. 49 Fryderyka Chopina oraz dwa Mazurki: cis-moll op. 41 nr 1i a-moll op.posth. a także Scherzo E-dur op.54.

Po utworach Chopina, artysta wykonał 3 kompozycje Claude Debussy'ego z cyklu Preludiów I: Les sons et les parfums tournent dans l'air du soir, Les collines d'Anacapri oraz Minstrels. Recital uwieńczyły kompozycje Heitora Villa-Lobosa: chôro 'Alma Brasileira' oraz Danca do Indio Blanco z 'Ciclo Brasileiro'a także trzy ponadprogramowe utwory Villa-Lobosa, zagrane na bis.

Nelson Freire należy do pianistów, o szalenie wysublimowanej i eleganckiej wirtuozerii. Każdy dotyk przez artystę klawiatury budzi do życia wszelkie możliwe subtelności, walory i uroki dźwięku fortepianu. Klawiatura nie sprawia najmniejszych oporów pianiście - w dowolnym, choćby najszybszym tempie - i poddaje się, z łatwością, realizacji każdej wizji dźwiękowej.

Pianista zachwyca doskonałą lekkością i finezją ręki, w każdym możliwym sposobie dotykania instrumentu - od artykulacji legato, granego w dynamice piano, po wszelkie kombinacje dwudźwięków, oktaw i akordów staccato i forte. Jest to zapewne jakość artykulacji, którą Fryderyk Chopin, jako pedagog, nazywał leggiero. Repertuar recitalu doskonale wyeksponował unikalne właściwości wyobraźni i techniki Nelsona Freire.

Cykl miniatur fortepianowych Papillons, op. 2 - Roberta Schumanna zabrzmiał z całą swoją tytułową lekkością, zmysłowością i wibrowaniem - również w skontrastowanych, intensywniejszych dynamicznie epizodach - które pod palcami niektórych pianistów tracą często swoją ulotność i zwiewność. Nelson Freire podważa jakiekolwiek, mylne przekonania, iż figuracje akordowe forte nie mogą być grane z lekkością i zwiewnie.

W Sonacie fis-moll Brahmsa usłyszeliśmy również doskonałą i perfekcyjną lekkość techniki akordowej, lecz oczywiście w zupełnie innym wymiarze. Każdy dźwięk pełen był głębokich znaczeń a instrument nieprzerwanie śpiewał całym swoim bogactwem, niezależnie od szybkich temp wykonań, bardziej dramatycznych lub lirycznych fragmentów tego wielopłaszczyznowego dzieła.

Fantazja f-moll F. Chopina, w wykonaniu Nelsona Freire, ukazała swój dramatyczny wyraz z niezwykłą prostotą i klarownością, zaś wykonanie Mazurków dowiodło - nie po raz pierwszy zresztą - iż jeśli jest się znakomitym muzykiem, to bez względu na to, z jakiego punktu na mapie świata się pochodzi - taneczne, chopinowskie formy, nasycone polskim folklorem, nie będą stanowiły żadnych tajemnic i trudności interpretacyjnych.

Walory wrażliwego i lekkiego dotyku pianisty uwydatniły w doskonałej formie pierwotny charakter tytułu Scherza E-dur F. Chopina - "żart". Fioriturowa melodyka przeplatała się z poważnymi tonami łącząc w doskonale skonstruowaną, przejrzystą strukturę utworu.

Prawdziwą przyjemnością było wysłuchanie kompozycji Claude Debussy'ego, którego Nelson Freire jest znakomitym interpretatorem. Debussy objawił się pełen czaru, wyobraźni i zmysłowych uroków, oddawanych przez nieograniczoną paletę barw fortepianu. Nie można było nie ulec wyobrażeniom i impresjom kreowanym przez pianistę z apollińskim, nieskazitelnym pięknem - jak zresztą wszystkie kompozycje tego wieczoru. Szczególnie w pamięć zapadało pełne wdzięku i spontanicznej wewnętrznej rytmiki Preludium Minstrels - zagrane oczywiście w bardzo szybkim tempie, lecz z absolutną kontrolą wszystkich efektów interpretacyjnych.

Co do wykonania ostatnich pozycji programu - kompozycji Heitora Villa-Lobosa - to trudno byłoby znaleźć lepszego wykonawcę tej muzyki. Nelson Freire jest rodakiem Villa-Lobosa i jego serce zdaje się idealnie pulsować wraz z oddechami brazylijskiej muzyki. Usłyszeliśmy fascynujące, pełne subtelnego żaru i zmysłowości, rytmy brazylijskie w idealnych relacjach pomiędzy akompaniamentem a wiodącymi głosami. Obraz doskonałego, improwizacyjnego nieco, zestawiania niezależnych i zarazem kontrapunktujących wartości czasowych poszczególnych głosów. Tak doskonałe i głębokie wyczucie duszy muzyki dostępne jest tylko nielicznym mistrzom.

Marzenna Donajski