Kto się boi Allena Ginsberga

Zbigniew Basara, Nowy Jork 2007.10.23 18:22 Gazeta Wyborcza

Odkąd telewizja CBS zapłaciła 550 tys. dolarów grzywny za pokazanie przez ułamek sekundy nagiej piersi Janet Jackson, w USA mnożą się przykłady autocenzury. Jej ofiarą padł niedawno klasyczny poemat Ginsberga "Skowyt" uważany przez Miłosza za arcydzieło literatury

Nieporównanie większym echem odbiła się decyzja podjęta dwa tygodnie temu przez lewicującą stację WBAI New York, która odegrała istotną rolę w nurcie kontrkultury końca lat 60. - Ktoś rzucił pomysł, aby uczcić 50. rocznicę odrzucenia przez sąd federalny oskarżenia "Skowytu" o nieprzyzwoitość emisją nagrania poety z 1959 roku czytającego swój poemat - powiedziała gazecie "New York Times" Janet Coleman, dyrektor artystyczny WBAI. - Super, zróbmy to! - odparłam. - Jednak radca prawny przestrzegł nas, że taki program może skończyć się naszym bankructwem.

Czasy się zmieniają

Decyzja WBAI ma symboliczny charakter, bo walka tej stacji przeciw rządowej cenzurze obyczajowej 29 lat temu zakończyła się werdyktem Sądu Najwyższego przyznającego FCC prawo do karania stacji telewizyjnych i radiowych za emisję "nieprzyzwoitego" materiału między 6 rano a 10 wieczór, kiedy program oglądać mogą dzieci. Poszło o program komika George Carlina, w którym wymienił on "siedem brzydkich słów, których nie można używać w telewizji" (m.in "shit", "piss", "fuck" i "tits").

Jako nieprzyzwoite w amerykańskiej tradycji prawnej określa się słowa i obrazy dotyczące organów i aktów seksualnych, a także czynności oraz organów wydalania. Jednak zgodnie z decyzją sądu z 1957 roku w sprawie Ginsberga takie treści są dopuszczalne w dziele sztuki, jeśli posiada ono wyższą użyteczność społeczną, a treści te mają artystyczne uzasadnienie.

- To nagranie Ginsburga nadawane było już wielokrotnie, ale w ciągu ostatnich trzech lat FCC dała do zrozumienia, że przyjmuje strategię "zero tolerancji" dla słów i obrazów, które mogą być obraźliwe dla telewidzów i słuchaczy - mówi Ronald Collins, prawnik specjalizujący się w ochronie wolności słowa. - Zaczęło się od pokazania na ułamek sekundy nagiej piersi Janet Jackson podczas transmisji z finałów ekstraklasy amerykańskiego futbolu Super Bowl, za co telewizja CBS ukarana została grzywną 550 tys. dolarów. Dwa lata temu Kongres podniósł grzywny 10-krotnie, czyli do 325 tys. dol. za jedno przewinienie, a roczny budżet stacji WBAI wynosi około 3 milionów dolarów.

Collins był jednym z pomysłodawców rocznicowej emisji "Skowytu" wraz z 88-letnim Lawrence'em Ferlinghettim, właścicielem legendarnej księgarni "City Lights" w San Francisco oraz wydawcą wczesnych poezji Gibsurga. Ferlinghetti przypomniał, że kiedy 51 lat temu celnicy skonfiskowali w San Francisco pierwsze 510 egzemplarzy "Skowytu", oburzenia cenzorów nie wzbudziły wulgarne słowa czy opisy aktów homoseksualnych, ale zawarta w poemacie krytyka amerykańskiego konsumpcjonizmu lat 50.

- Fakt, że niektórzy znawcy literatury uważają "Skowyt" za klasykę nie uchroniłby stacji przed grzywną, bo to pięciu członków komisji decyduje w głosowaniu co jest "nieprzyzwoitym przekazem" - mówi "Gazecie" Glen O. Robinson, profesor prawa na uniwersytecie Wirginii, który był członkiem FCC w latach 1974-76. - Kiedy cztery lata temu soliście U2 Bono wypsnęło się podczas przyjmowania Złotego Globu, że ta nagroda jest "zajebista", FCC uznała to za pogwałcenie zasad przyzwoitości. A przecież w "Skowycie" takich słów jest co najmniej kilka.

"Ciekawe, że Kongres nie robi nic w sprawie zastraszania mediów przez FCC, a jednocześnie toczy się kampania konserwatywnych republikanów przeciwko próbom ukrócenia wyzwisk, oszczerstw i innych form słownej przemocy na które pozwalają sobie w mediach gospodarze prawicowych programów politycznych" - pisze liberalny "New York Times", konkludując: "Ginsburg , który napisał kiedyś ťkto kontroluje słowa i obrazy, ten ma władzę nad kulturą Ť, pewnie by się nie dziwił".

- Ostatnie decyzje FCC mają donkiszotowski charakter - dopowiada profesor Robinson. - Komisja nie ma uprawnień wobec telewizji kablowej czy internetu, a to, czego zabrania w radiu czy telewizji, można w internecie znaleźć za jednym uderzeniem klawisza.

To jeszcze nie Orwell

W strategii "zero tolerancji" można dopatrzeć się biurokratycznego absurdu, ale także próby narzucenia coraz bardziej zróżnicowanemu społeczeństwu purytańskiego kodeksu moralnych wartości. Głównym zadaniem FCC od chwili powołania komisji przez Kongres w 1934 roku jest wydawanie koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych. Jak jednak przypomina Frederick S. Lane, ekspert ds. ochrony wolności słowa, komisja od początku podlegała politycznym naciskom, by odgrywać rolę strażnika "tradycyjnych amerykańskich wartości".

Te wysiłki zbiegały się ze zjednoczeniem religijnej prawicy podczas pierwszej kampanii wyborczej Reagana i walki George'a W. Busha o drugą kadencję. - Konserwatywne organizacje typu Rada Rodziców ds. Telewizji oraz Moralność w Mediach od zawsze naciskały na ostrzejszą cenzurę, ale były uprzejmie ignorowane - mówi Robinson. Zwrot nastąpił dopiero kiedy republikański szef komisji Michael Powell (syn byłego sekretarza stanu Colina Powella) podjął decyzję o ukaraniu CBS za pokazanie piersi Janet Jackson, chcąc się wykazać - jak twierdzi Lane - w oczach liderów religijnej prawicy podważających jego wiarygodność.

- To prawda, że w kwestii cenzury obyczajowej FCC tyranizuje stacje telewizyjne i radiowe, szczególnie te mniejsze. Ale nie widzę w USA poważniejszego zamachu na swobodny przepływ idei - mówi Robinson. Jak bowiem zauważyło już wielu historyków, purytańska tradycja ściera się bezustannie w USA z rozwojem technologicznym i interesem biznesu, który na ogół zwycięża. Kiedy zwolennicy konserwatywnych wartości mieli już nadzieję na kontrolę rynku pornografii - pojawił się internet. Statystyki wykazują, że surowe prawa przeciw pornografii stanowią martwą literę - za wyjątkiem wykorzystywania dzieci.

Z końcem września adwokat CBS złożył apelację w sprawie grzywny za "pokazanie złego funkcjonowania garderoby" Janet Jackson. Sprawa znajdzie zapewne rozstrzygnięcie w Sądzie Najwyższym i to on zadecyduje o uprawnieniach komisji do cenzury obyczajowej. Zdaniem wielu ekspertów najbardziej realistycznym rozwiązaniem byłoby pozostawienie rodzicom nadzoru nad duszami dzieci.

Źródło: Gazeta Wyborcza