Doktorat h.c. dla prof. dr G. Labudy

Nadanie doktoratu honoris causa prof. dr hab. Gerardowi Labudzie, wybitnemu historykowi polskiemu, przez Uniwersytet Szczeciński, było uwieńczeniem starań zapoczątkowanych swojego czasu przez nestora archeologów Pomorza Zachodniego - prof. dr Władysława Filipowiaka. Prof. G. Labuda został pierwszym doktorem h.c. Uniwersytetu Szczecińskiego, obdarzonym tą godnością z inicjatywy Wydziału Humanistycznego, który niemal zaraz po uzyskaniu pełni praw akademickich, aby uhonorować najwyższą godnością uniwersytecką jednego z ostatnich wielkich historyków naszej ojczyzny.

Prof. G. Labuda urodził się w roku 1916 w pobliżu Kartuz na Kaszubach. W pobliskim Wejherowie, w państwowym gimnazjum im. króla Jana II Sobieskiego, zdał maturę. Potem, w roku 1936, rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Poznańskim. Rok później ukazała się drukiem /w Annales Missiologicae/ jego pierwsza praca pt. Polska i krzyżacka misja w Prusach do połowy XIII wieku. Rozprawa ta zapewniła mu wejście do historiografii Pomorza i była zapowiedzią dalszych badań w tym kierunku. Profesor jeszcze w czasie studiów prowadził badania nad polsko-niemieckimi stosunkami we wczesnycm średniowieczu publikując m.in. recenzje prac historyków niemieckich z lat 1938-1939, które w owym czasie miały jednoznaczny charakter polityczny. Publikacje te przysporzyły mu sporo kłopotów z dniem wybuchu II wojny światowej. Okres okupacji musiał więc spędzić w ukryciu, podobnie jak wielu innych uczonych ściganych przez niemieckiego okupanta.

Prof. dr hab. Gerard Labuda /z prawej/ otrzymuje dyplom Doktora honoris causa Uniwersytetu Szczecińskiego z rąk jego rektora prof. dr hab. Zdzisława Chmielewskiego

W czasie II wojny światowej prof. Labuda związany był z Tajnym Uniwersytetem Ziem Zachodnich w Kielcach, gdzie jako wykładowca kontynuował badania nad wczesnośredniowieczem polskim, w tym i tematyką pomorską.

Po zakończeniu wojny i po powrocie na Uniwersytet Poznański /w roku 1946/ ukazały się drukiem Studia nad początkami państwa polskiego przygotowane przez prof. G. Labudę jeszcze w czasie okupacji niemieckiej - w ekstremalnych warunkach, z dala od zaplecza naukowego, zwracające jednak uwagę swym nowatorskim ujęciem.

Na szczególną uwagę zasługują prace profesora dotyczące szlaku bojowego Mieszka I, zmierzającego w kierunku ujścia Odry, którym prowadził nas następnie na szerokie wody Bałtyku i ku pierwszym kontaktom polsko-skandynawskim. Tematyka podejmowana w pracach prof. Labudy - zdaniem prof. dr hab. Władysława Filipowiaka - i pytania w niej zawarte wymagały odpowiedzi, inspirowały do podejmowania prac wykopaliskowych w głównych ośrodkach wczesnomiejskich ujścia Odry, takich jak: Wolin i Szczecin.

Już w latach czterdziestych nakreślił prof. Labuda w swoich pracach problematykę badawczą Pomorza, zwracając uwagę na potrzeby historiografii polskiej, stawiając przy tym liczne postulaty. W swoich badaniach dziejów Pomorza Zachodniego zawsze szczególnie interesowało go ujście Odry, w kontekście jego powiązań ze Skandynawią we wczesnym średniowieczu.

Szczególnie godne podkreślenia są opracowania prof. Labudy mówiące o znaczeniu morza w gospodarce i kulturze społeczeństwa. W jego pracy Morze w kulturze plemion słowiańskich przedstawiłsysyematycznie, po raz pierwszy tak dokładnie, osiągnięcia Słowian w gospodarce morskiej. Dla potwierdzenia tych poglądów - kontynuował dalej prof. W. Filipowiak - pozwolę sobie dodać, że badania archeologiczne ostatnich dwudziestu lat na Pomorzu i w strefie Bałtyku wykazały rodzime osiągnięcia w zakresie budownictwa okrętowego i portowego oraz żeglugi i pełnego partnerstwa w gospodarce morskiej akwenu Bałtyku.

Omawiając w zarysie dokonania badawcze prof. G. Labudy, godzi się też wskazać na wielkie, fundamentalne opracowania powstałe przy jego współautorstwie: Słownik Starożytności Słowiańskiej, Szkice z dziejów Pomorza czy Dzieje Szczecina.

Uroczystość nadania prof. dr hab. Gerardowi Labudzie godności doktora honoris causa Uniwersytetu Szczecińskiego, zdaniem prof. dr hab. Włodzimierza Stępińskiego, który przygotował wniosek promotorski w tej sprawie: stworzyło naszemu środowisku, od dawna upragnioną, możliwość wyrażenia wielkiej wdzięczności i spłacenia wielkiego długu, jakiego w czasie ostatnich dziesięcioleci zaciągnęło szczecińskie środowisko humanistyczne, w tym szczególnie zaś historyczne... Nie można też zakończyć laudacji na dokonaniach naukowcy Profesora, nie rozwijając myśli o Gerardzie Labudzie jako uczonym obywatelu, gorącym patriocie, reprezentującym postawy obywatelskie w najszlachetniejszym tego słowa znaczeniu.

Także jego postawa wobec narodu, państwa i wartości europejskich wyrażała zawsze myślenie w kategoriach Polaka odpowiedzialnego i spolegliwego, głęboko zaangażowanego w walkę o zachowanie pamięci historycznej i jej znaczenia dla teraźniejszości i losu przyszłych pokoleń Polaków.

Właśnie w oparciu o historię orędował za polsko-niemieckim porozumieniem i budowaniem pomostów. Nie muszę dodawać, że jego wizja stosunków polsko-niemieckiego sąsiedztwa wyznacza doniosłe miejsce Szczecinowi jako miastu z odpowiednio znaczącym potencjałem gospodarczo-komunikacyjnym i naukowym idącym w parze z odpowiednim położeniem geograficznym w tej części Europy.

Za poglądami i osiągnięciami naukowymi prof. Labudy kryje się też logistyka umiejętności zespolenia przez niego wielu instytucji i generacji, reprezentujących odmienne często charaktery, temperamenty badawcze i osobowe czy wreszcie ambicje osobiste.

Leszek Wątróbski


2003.04.09 Nasza Polonia