G. Brzeziński

OPOWIADANIE

Postanowiłem napisać opowiadanie; a nuż wezmą i wydrukują. W końcu Hemingway też jakoś zaczynał, nie? Więc czemu nie ja? A cóż to takiego napisać takie opowiadanie - myślałem sobie. Najgorzej to zacząć; jak się już ma pierwsze zdanie, to dalej idzie samo.

"Było ciemno" - napisałem. I zaraz przyszły wątpliwości: "Dlaczego właściwie "ciemno"? Może właśnie wprost przeciwnie!"

"Było południe" - wpisałem w miejsce tamtego początku. I zaraz pożałowałem. Bo przecież w ciemność można więcej wpisać, w ciemności może się więcej dziać. A w dodatku w ciemności tkwi coś tajemniczego, miałem więc od razu wytyczony kierunek akcji. Wróciłem więc do "Było ciemno", chwaląc Billa Gates’a, że nie musiałem kreślić na papierze i pisać od początku; wystarczyło kliknąć na taką śmieszną strzałkę na ekranie komputera.

No więc początek już miałem. Nie wyglądało to jednak zbyt imponująco. Chyba nie bardzo byłem z siebie zadowolony. Zaczynałem odczuwać męki twórcze. Nagle stawało się jakby mniej oczywiste, że najważniejszy jest dobry początek. Miałem przecież świetny początek i co?

"Mężczyzna na łóżku poruszył się niespokojnie. Leżąca obok niego piękna, młoda kobieta momentalnie się przebudziła".

Nie, może lepiej, żeby to kobieta się niespokojnie poruszyła, a mężczyzna obudził? Ale czy to nie wszystko jedno?! A w ogóle, to co dalej z tego poruszenia i przebudzenia? Do czego to ma zmierzać? Przecież to może zmierzać tylko w jednym kierunku! Skreśliłem to drugie zdanie. Nie było przy nim żadnej kobiety. Ani młodej i pięknej, ani starej i brzydkiej, ani żony, ani kochanki. Nie było przy nim w ogóle nikogo!

" Otworzył szeroko oczy. W ciemności patrzyła na niego tarcza cyfrowego zegara".

Matko jedyna, co ja tu wypisuję, przecież cyfrowe zegary nie mają chyba żadnej tarczy, mają tylko cyfry! Ale czy cyfry mogą na kogoś patrzyć? Wyrzuciłem drugie zdanie.

"Kocie oczy budzika wpatrywały się w niego lekko mrugając, jakby porozumiewawczo" - odrobina poezji nic nie zaszkodzi. Tylko co to, u diabła, za poezja?! "Kocie oczy budzika?" - kto to kupi, przecież mnie wyśmieją i to publicznie. Skreślamy kocie oczy.

"Odwrócił się na drugi bok i spojrzał na zegarek. Dochodziła druga. Właśnie miał zamiar wrócić do przerwanego w pół akcji snu, kiedy nagle zaczął się zastanawiać, co właściwie go obudziło. I wtedy usłyszał coś jakby ciche skrobanie w szybę. Nie byłoby nawet nic dziwnego w tym, że ktoś skrobie w szybę o drugiej w nocy, gdyby nie fakt, że mieszkał na trzecim piętrze."

Uff, chyba złapałem wenę. Chyba zaczyna mi naprawdę iść. Chyba napiszę prawdziwe opowiadanie, o które będą się bić wszystkie magazyny literacki w kraju i zagranicą. Będę miał swój wielki debiut. Co ja gadam: Wielki Debiut! Byle dalej, byle do przodu, byle się nie rozpraszać!

"I to właśnie, fakt, że mieszkał na trzecim piętrze (bez windy), że nie miał balkonu, a przed domem nie stało żadne drzewo ani tym bardziej drabina, sprawił, że jakoś skulił się w sobie, zrobił się bardzo, bardzo malutki i nakrył głowę kołdrą. Nie chciał, ale jednak nawet przez kołdrę wciąż słyszał to samo skrobanie w szybę, teraz nawet jakby głośniejsze, bardziej natarczywe, nie znoszące sprzeciwu. Wysunął się spod kołdry. Na wszelki wypadek wstał z łóżka po jego drugiej stronie, tej dalej od okna. Skrobanie nie ustawało. Najciszej jak umiał, wstrzymując oddech, zbliżał się do okna."

Cholera, sam jestem ciekaw, co będzie za tym oknem. Nie miałem najmniejszego pojęcia! Pomyślałem więc, że, zanim coś mi przyjdzie do głowy, dobrze byłoby trochę pofilozofować, wrzucić jakiś strumień podświadomości albo ogólne rozważania o szczęściu. Tylko czy to pasuje do krótkiego opowiadania? - wciąż miałem pewne wątpliwości. Oczywiście przeczytałem w życiu kilkaset - a w każdym razie na pewno kilkadziesiąt - opowiadań, ale jakoś żadne z nich nie dawało mi odpowiedzi na dręczące mnie w tym momencie pytania o formę. Może więc nie należy patrzeć na innych. Bo czyż Hemingway miał jakieś wzorce - pisał, co mu talent dyktował. Więc i ja mogę.

"Szedł ostrożnie, bo w ciemnościach nie widział nic, poza czubkiem własnego nosa. Ktoś mi to już kiedyś powiedział - pomyślał na głos. Nagle, kiedy był już o dwa kroki od swego, nieco tylko jaśniejszego, celu, poczuł coś miękkiego i zimnego ocierającego się o jego nogi. Nie miał ani psa, ani kota, ani nawet świnki morskiej, więc pomyślał o śmierci. Razem z dreszczem, który ugodził go w plecy uskoczył w bok, wpadł na coś bardo twardego, zawył z bólu, próbował utrzymać jako taką równowagę, ale była to próba mało dosyć skuteczna, więc poszybował niekontrolowanie. Słowo "poszybował" jest tu tylko częściową przenośnią, biorąc pod uwagę, że zatrzymał się gwałtownie wyłącznie dlatego, że w odbytej przez siebie drodze głowa jego, luźno zaledwie związana z resztą ciała, które nadlatywało tuż za nią, zetknęła się z gładką powierzchnią szyby okiennej. Jeszcze zanim zdążył zobaczyć to, po co wstał, zobaczył niebo rozgwieżdżone okrutnie, coś, jak Big - Bang po trzech sekundach od startu, uzupełniony jeszcze o parę sporych rozmiarów płonących świeczek. Kiedy po kilku długich jak życie chwilach znowu zapanowała ciemność, za oknem nie było nic; pusta, zimna, nieużywana o tej porze ulica.

I tylko to skrobanie o szybę wciąż nie chciało ustać."

Bardzo piękne opowiadanie - pomyślałem z prawdziwą dumą. Teraz jeszcze tylko tytuł. Ale choć główkowałem bardzo długo i bardzo intensywnie, nic nie mogłem wymyślić. I chyba już wiem, czemu Hemingway był taki dobry. Nie sztuka bowiem napisać opowiadanie, prawdziwy kunszt polega na wymyśleniu doń tytułu.

Gienek Brzeziński

Autor jest współpracownikiem Kwartalnika Scena Polska w Holandii.
( http://www.poolspodium.nl )

2003.06.23 Nasza Polonia