Tam, gdzie konają bezdroża

2003.08.05 Nasza Polonia

"Czym jest dobro? Wiedzą o rzeczywistości.

Czym jest zło? Jej nieznajomością."

(Seneka)

Szanowne Panie, Szanowni Panowie, Szanowni Państwo.

Nazywam się Andrzej Fromm, mam dwie córki (osiemnaście i cztery lata), syna (lat dwanaście) i żonę, która całą tę naszą hałastrę utrzymuje przy życiu. Mam też 42 lata (co podkreślam, choć do niedawna broniłem tezy, iż wiek to wyłącznie cecha charakteru) - i niech tych kilka słów wystarczy Wam za wstęp.

Piszę do Was z pogranicza. Z obszaru, na którym daleko do konstatacji "nie stać nas na to, tamto, siamto i owamto", za to coraz bardziej po drodze z kategorycznym "nie stać nas na nic". Ze strefy ograniczonej frustrującym, mimo to akceptowalnym "nie możemy mieć wszystkiego" - i budzącym grozę "nic nie możemy mieć". Znad granicy poniżenia: cienkiej, czerwonej linii, oddzielającej kulturę od barbarzyństwa, rozsądek od szaleństwa, chłodną logikę racjonalnych argumentów od obłędu, a wyważone zdania intelektualnej dysputy od poczucia totalnego rozchwiania i zagubienia.

To takie... słowa znad urwiska.

Zdania z domieszką łez.

Tylko w tym momencie mogę napisać taki list, póki tkwię na pograniczu. I tylko teraz możecie mnie wysłuchać. Nie musicie, możecie - prawdę powiedziawszy, po tamtej stronie zobojętnieję, nie dbając, co z mymi słowami uczynicie. Tamtą stroną włada nicość: tam dogorywają gościńce, konają bezdroża, ścierniska gryzie szloch, tam zdycha determinacja. Z tamtej strony biedy skowyczy cisza, albowiem prawdziwej nędzy odjęto swobodę publicznej wypowiedzi.

POWÓD I PRAWO

"Być biednym to nie grzech, ale straszny wstyd" - zwykł powtarzać amerykański humorysta Kim Hubbard. Fakt, wstydzę się: ubóstwo zwykło milczeć, tymczasem prawdę o nędzy zamierzam Wam wykrzyczeć, swój krzyk dedykując ludziom bezzasadnie zakładającym, iż orientują się o czym mówią, snując wywody o biedzie. Więcej niż zadedykować. Powściągliwość bywa godna szacunku w obliczu nadmiaru, nie w niedostatku, a wulgarność, jak powiadają, to ujście dla emocji, przyznam zatem szczerze: chcę opluć im twarze.
Mam powód, zatem mam i prawo.

Pluję wiec w twarze menedżerom przeszłości, którzy ponoć nie zdawali sobie sprawy z wysokich kosztów transformacji ustrojowej i towarzyszących jej bolesnych zjawiskach społecznych. Bowiem jeżeli o tym nie wiedzieli, nie zasługiwali laur przewodzenia, jakim obdarzył ich Naród. A jeśli wiedzieli i nie mówili, nie zasługiwali tym bardziej.

Pluję w twarze błaznom, deliberującym czy bieda sprowadza się do tego, że na coś kogoś nie stać, czy też oznacza niemożliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb, w następnej kolejności ględzącym o kształceniu umiejętności, roli służb socjalnych, otwieraniu kanałów mobilności i społecznej sprawiedliwości.

Opluwam tandeciarzy, szczycących się uniwersytecką wiedzą, wyliczających linię ubóstwa dla społeczno-ekonomicznych gospodarstw domowych zależną od wielkości gospodarstwa domowego, potrafiącym odróżnić biedę od nędzy, a skrajne ubóstwo od minimum egzystencji, lecz nie rozumiejących, że "Wiedza sama w sobie jest niczym, jeżeli nie służy jakiemuś celowi (Diogenes), zaś "Wiedza bez sumienia to upadek duszy" (François Rabelais).

Opluwam ferajnę najemników przyrośniętych do stanowisk, zapatrzonych w partyjne, rządowe i samorządowe apanaże, bałamutnie apelującym o podjęcie publicznej debaty o ubóstwie i rozważającym co z polską biedą począć - w obawie, by ta nie zmiotła ich ze sceny.

Pluję w twarze piewcom liberalizmu, owym zafrasowanym gnomom, sięgającym do wora perspektyw makroekonomicznych i efekciarsko wyławiającym zeń cudowne recepty na wzrost gospodarczy i owocną przyszłość, obłudnie wymachującym wiedzą zamkniętą w kastowych, pozbawionych efektywnych prób ekstrapolacji w mikroskalę makrodiagnozach, nawołującym do uelastycznienia rynku pracy przez obniżenie kosztów zatrudnienia, skoro naród zafundował sobie płace i świadczenia na poziomie jakoby wyższym niż wynikałoby to z jego wydajności.

Wreszcie pluję w twarze ulepionym z mamałygi pustosłowia pętakom, zwących siebie politykami, cynicznie kupczącymi nadzieją wobec biorących ich arlekinadę za troskę o bliźnich, a semantyczne gierki wyjałowionymi z treści wywodami leksykalnymi za odpowiedzialne refleksje o stanie państwa.

"TATO, JESTEM GŁODNY!"

Owóż nikt z wyżej wymienionych nie wie, co to jest bieda, naganną niewiedzę czerpiąc wprost z czarnej dziury braku doświadczenia. Nawet jeżeli kiedykolwiek słyszeli z ust pięcioletniego chłopca: "Tato, jestem głodny!", jeśli widzieli jego ojca, któremu w gardle pęcznieje glista rozpaczy, który usiłuje przezwyciężyć bezradność uderzając pięścią o kuchenną ścianę - nic o biedzie nie wiedzą! Głupcy! Głupcy i durnie - by z biedą walczyć, mało ją określać, rozpoznawać, ustalać czy przeliczać. Biedę należy czuć -a oni nie mają pojęcia, z czym żre się ją na co dzień. Dlatego nie obchodzi ich, co dzieje się z biednymi.

Chyba, że dzielili los biedaków.

Że to ich syn łaknął chleba.

Że to oni wyżebrali bochenek od sąsiada.

I że to im krwawiły knykcie.

...Wtedy jednak nie słyszeliby mego krzyku: realna nędza głuchnie ("Venter non habet aures" - brzuch nie ma uszu), a namacalna bieda ślepnie i nie składa liter. Powiadali starożytni: "Primum vivere, deinde philosophari" - co najakuratniej przełożył Bertold Brecht: "Najpierw żarcie, potem morał można dać".

Aby skutecznie nieść ulgę cierpiącym na epilepsję, medyka nie muszą dręczyć konwulsje, z drugiej jednak strony: "Żaden lekarz nie będzie dobry, jeżeli sam nigdy nie chorował" (Konfucjusz). Jak twierdził Immanuel Kant: "Nie znamy rzeczy a priori, z wyjątkiem tych, których sami doświadczamy".

Co to są "realna nędza" i "namacalna bieda"? Poczekajcie, poczekajcie. Wergiliusz w "Eneidzie" rzecze: "Experto credite!" - "Wierzcie temu, kto sam doświadczył". Poczekajcie: wciągam powietrze do płuc, że tak powiem.

TO TYLKO ŁZY

Gdy ponad pięć milionów Polaków codziennie ryzykuje ekonomiczny kataklizm, blisko dwóm milionom nie wystarcza na najtańsze jedzenie i ubranie, prawie milion nie dojada, bytując na granicy głodu, gdy Polski Czerwony Krzyż informuje, że ponad dwieście tysięcy polskich dzieci jest notorycznie - notorycznie! - niedożywionych, a Rzecznik Praw Dziecka podaje, że sześćset tysięcy "nie spełnia obowiązku szkolnego" - to nie jest bieda.

To statystyka.

Gdy wzruszeniem ramion kwitujesz socjologiczne dywagacje o ubóstwie, wzdragasz, przysłuchując blekotaniu telewizyjnych głów, ze swadą perorujących o reformowaniu i restrukturyzacji, gawędzących o prawidłowościach rozwojowych, dziedzictwie przeszłości, o "homo sovieticus", trujących złogach sowietyzmu i żonglujących "racjami ekonomicznymi" pospołu z pojęciami w rodzaju "postaw roszczeniowych" czy wręcz "roszczeń wygórowanych" - zasadnie postępujesz, bo to również nie jest bieda.
To polityka.

Gdy czynności tak prozaiczne jak wymiana uszczelki w cieknącym kranie, pękniętej szyby czy żarówki sięgają wymiarów finansowej tragedii, a ty rezygnujesz z żebraniny o zasiłek, ponieważ jego wysokość nie wystarcza na dojazd i powrót z Urzędu Gminy; gdy strzepujesz do garnka okruszki z szeleszczącego malizną woreczka po makaronie bezjajecznym; gdy wypatrujesz tańszego o 15 groszy cukru i przemierzasz kilometry, by zdobyć najtańszy w okolicy olej; gdy grubość kromki chleba plasujesz poza estetyką; gdy wychodzisz na targowisko po dwa jajka, a kaszę jęczmienną kupujesz sypiąc w dłoń ekspedientki skrupulatnie wyliczone pięcio-, dwu- i jednogroszówki; gdy szerokim łukiem omijasz choćby "ciuchlandię"; gdy cieszysz się, zdoławszy ukraść ze sklepowej półki kostkę masła i oblanego lukrem pączka; gdy nie płacisz za czynsz, wodę, energię elektryczną i gaz, rachunki odkładając w stos ścigający się z siostrzanym, zawierającym nie zrealizowane recepty na lekarstwa dla dzieci, a twe rozdarcie zszywa zblazowane pytanie inkasenta: "Płaci pan, czy mam wyłączyć?"; gdy zdejmujesz z palca obrączkę, by zamienić ją na kęs chleba, bryłę węgla, podręcznik dla córek i buty dla syna - to też nie jest bieda.
To przejściowe trudności gospodarcze.

Gdy dostrzegasz w oczach latorośli przebłysk świadomości: że książki-nauczanki o tym, jak to jest ze Świętym Mikołajem, niebem księżycowym i słoniem afrykańskim, że pyszny smak drażniącego gardło "picia po którym się nie kaszle", że klocki Lego, czekolada, banan -i inne, oczywiste do niedawna prezenty-spodziewanki naraz zaliczyć trzeba do asortymentu rarytasów dostępnych znienawidzonym niespodziewanie szkolnym koleżankom i kolegom, tym wybranym, szczęśliwszym, lepszym; że widok wracającego ze sklepu i wykładającego na kuchenny stół różne-różniste-różności taty, że wyjazdy na poszukiwanie skarbów wiosny, lata, jesieni i zimy, że zabawa pełna śmiechu na trzy piętra i sąsiadów zza ścian, że mama radosna... - że był to sen kolorowy, legenda, marzenie; gdy obserwujesz bunt uzewnętrzniony zawirowaniem wstążek w warkoczach siedmioletniej córki: "Tato, dlaczego?!" - do diabła, to też nie jest jeszcze bieda!

To tylko łzy.

Kiedy w takim razie można mówić o biedzie?

PRZECIERAJĄC TWARZ

Gdy rzeczywiście zakleszczasz się w sobie, wegetujesz, ograniczając do zabiegów sycących jeno biologię? Gdy aspiracje dzieci, śladem ziemniaczanych obierków, upychasz w worku z odpadkami, a jedyne, co możesz im przekazać, to gorycz? Gdy drżysz, spoglądając na termometr za oknem, wybornie wiedząc, jak niewiele kalorii wykrzeszesz z zziębniętych dłoni i do jakiej temperatury martwy piec rozgrzejesz strwożonym sercem? Gdy zaglądasz w oczy matki twoich dzieci, oczy bezbarwne i szkliste, gdy widzisz spływające po policzkach kaskadami żalu krople rezygnacji, usiłującej rozpalić ten sam piec listami z kiedyś, kiedyś, i z dalej od skądkolwiek, szepczącej zduszonym, wypranym z emocji, beznamiętnym głosem że pamięć nie daje już siły, a marzenia nie ocucą wymarłych talerzy?

Wtedy więc?

A może wówczas, kiedy żyjesz, czekając na życie? Gdy dumą i honorem postanawiasz zająć się kiedy indziej? Gdy doszczętnie znienawidzi cię twe własne odbicie i zorientujesz się, że najgorszą stroną bytu nędzarza jest brak możliwości wyboru? Gdy zgorzknienie puchnie frustracją, apatia przeistacza w agresję, a ty starasz nie wycofywać, poszukując okruszyn przydatności - świadom, że twe działania pozostaną bezpłodne? Gdy słońce zachodzi z gniewem i złością? Gdy ciągle jest zima, a nigdy nie ma Bożego Narodzenia (Clive Staples Lewis)? Gdy idziesz ulicą, obok drepcze twój wierny pies: porażka, a "potęgę smaku" odnajdujesz wyłącznie w strofach wiersza Zbigniewa Herberta? Gdy konkludujesz, że życie to gar gówna (Kurt Vonnegut), a ty za dużo nałożyłeś sobie na talerz?

Czy może wtedy, kiedy empatia staje się słowem pustym jak wiatr, śmierć potrzebą duszy, a ty rozważasz, w jaki sposób zrejterować, by kłopotów nie przysporzyć rodzinie? Gdy nie znajdujesz powodu, żeby oddychać, martwym będąc, choć wiedzieć o tym nie chcesz?!

...O, tak. Wtedy ocierasz się o biedę. Rzec można: twarzą. Ocierasz jedynie, choć niekłamana bieda czai się tuż obok. Prawdziwej biedy dotykasz, gdy zrozumiesz, że to co konieczne, jest niemożliwe. Że chcieć to mało, skoro nie możesz. Gdy wiesz już jak żyć i co to znaczy być wolnym i pojmiesz, że to za mało, by przeżyć - wiedzieć, co zrobić z życiem - bo wolność dają pieniądze.
I że cała reszta to bełkot.

"Życie bez namiętności nic nie jest warte" - zauważyła przed laty pisarka Joanna Chmielewska. "Namiętność ograniczona możliwościami, bardziej niż wartości przydaje życiu bólu" - skomentowała moja żona. Zaiste prawdziwie powiedziane - i powiedziane nazbyt powściągliwie.

Bieda peszy.

Żenuje.

Tłamsi.

Zniewala.

Upokarza.

Przestraja percepcję, modyfikując ją na kształt szczurzej. Żąda jednego: przeżyć.

Dotrwać.

Przetrwać!

Wytrwać!!

Trwać!!!

Bieda upadla.

WĄDOŁY UPODLENIA

Gdy przedszkolaki przeklinają, uczniowie podstawówek wymuszają haracze, młodzież znęca nad zwierzętami, licealiści podrzynają gardła rodzicom (i mordują nawzajem), nauczyciele dźgają nożami uczniów (i vice versa); gdy na przestrzeni ośmiu lat czterokrotnie rośnie liczba bójek i pobić wśród nastolatków, policja nie ma czasu i pieniędzy na łapanie przestępców, a policjanci "przytulają parę złotych na boku" - to jest bieda.

Gdy na castingi do filmów pornograficznych zgłasza się w Polsce po kilkaset osób, dwudziestoletnia Polka bije "seksualny rekord świata", w ciągu ośmiu godzin uprawiając seks z przeszło sześcioma setkami mężczyzn, a na pytanie jak się czuje odpowiada: "Jestem dumna"; gdy pisma dla nastolatek doradzają, jak i gdzie podczas wakacji "modnie stracić cnotę"; gdy spośród wszystkich mieszkańców kraju położonego między Odrą a Bugiem tylko jedna osoba na dziesięć poprawnie odczytuje treści przekazywane w programach informacyjnych; gdy emerytki dostają spazmów ze wzruszenia, ślepnąc przy południowoamerykańskich serialach - to też jest bieda.

Gdy zacierane są różnice między informacją a propagandą; gdy system ubezpieczeń społecznych na dobrą sprawę nikogo nie ubezpiecza; gdy jedną czwartą samorządowego budżetu zżera administracja; gdy 70 procent wody dostarczanej odbiorcom dwudziestu największych polskich miast nie nadaje się do picia; gdy z powodu nie uiszczonych rachunków Telekomunikacja Polska odcina połączenia telefoniczne bankrutującym szpitalom, personel innego miesiącami nie otrzymuje wynagrodzeń, organizując głodówki i wychodząc na ulice z transparentami "prosimy o chleb!"; gdy gangrenuje się ideę wolontariatu, za "wykazywaną inicjatywę" chwaląc ludzi gotowych pracować za "dajcie mi szansę się zaczepić", za n-ty "okres próbny", za obietnicę stażu, za darmo (pseudorecepta na bezrobocie: praca dla satysfakcji. W kroczu włos się jeży, gdy do tego stopnia debilne pomysły lansują tuzy kształtujące opinię publiczną w moim kraju)... tak, tak - to również jest bieda.

Gdy Konstytucja staje się zbiorem postulatów w miejsce zbioru zasad, a zapisy "najwyższego aktu prawnego" warte są mniej niż papier, na którym je wydrukowano; gdy każde cztery na dziesięć ustaw rozpatrywanych przez Trybunał Konstytucyjny to absolutne knoty wypełnione paragrafami sprzecznymi z prawem; gdy najperfidniej omijają prawo ci, którzy je stanowią zaś poselski immunitet staje się tożsamy z bezkarnością; gdy liderzy grup przestępczych mają wpływ na działania lokalnych i państwowych szczebli władzy; gdy niektórzy sędziowie, prokuratorzy i adwokaci nie tylko wiążą się ze światem przestępczym, ale i kierują gangami, gdy elity oskarża się o korupcję niedługo po oskarżeniu lekarzy o mordowanie pacjentów za pomocą leku zwiotczającego mięśnie; gdy minister spraw wewnętrznych i administracji wali publicznie na odlew: "Tam, gdzie jest to możliwe, należałoby działać zgodnie z przepisami", a nikt nie zauważa i nie wytyka ministrowi "lapsusu", więc dwie trzecie Polaków deklaruje respektowanie prawa "o ile jest ono sprawiedliwe"; gdy minister zdrowia frymarczy zdrowiem najuboższych rozdymając kampanię leków za złotówkę ("Zastanówmy się, czy jeśli emeryt zaoszczędzi miesięcznie dziesięć złotych, to będzie dużo czy mało. Ja uważam, że dużo" - powiedział na antenie Polskiego Radia, wszelako minister źle uważa, bo to nie jest dużo, to podłość); gdy premier "przywraca strategiczny wpływ państwa", a poświęcając się dla dobra kraju i dbając o interes narodowy, w tym interes najbiedniejszych (pamiętacie expose? "Gospodarki i życia społecznego nie będziemy dźwigać kosztem najuboższych, bezrobotnych i bezradnych") sprzedaje Polakom nadzieję, a naród łyka jego słowa niemal jak bocian żabę (niemal, bo żwawo niczym bocian, lecz bezrozumnie jak tylko człowiek potrafi) - wtedy także mamy do czynienia z biedą.

Tylko gdy minister finansów, namawiając Polaków do integracji z Unią Europejską, świeci im po oczach euro, przynętę tając w konfabulacjach typu: "Łódka nad fińskim jeziorem, muzeum w Hiszpanii" (że niby wyjeżdżając, Polacy nie będą mieli kłopotów z wymianą pieniędzy) - to nie jest bieda. Gdy człowiek nie wie, na jakim świecie żyje, to wyraz paranoi, nie biedy i wniosek stąd słuszny: minister finansów ślepą uliczką ewolucji.

W sumie to jest właśnie obraz dotykalnej, autentycznej biedy: gdy bezprawie i chaos zastępują prawo i porządek, gdy uczciwość staje się egzaltacją, na którą nie możesz sobie pozwolić, gdy przemoc przeciera kobierzec normalności, upodabniając go do słomianki rzuconej na pryzmę łajna kryminalnej anarchii, gdy terminy "uczciwość" oraz "prawość" znikają między okładkami słownika staropolszczyzny, a tolerancja do spółki z polityczną poprawnością i relatywizmem miażdżą szlabany znaczeń i wartości, wdzierając na torowisko grzechu, po czym anomią defekują westybul absolutu.

STYLOWA TONACJA MATACTWA

Sądzicie, że to Himalaje banałów? Więc krzyknę Wam coś jeszcze, coś, co Was zaskoczy: bieda wcale nie chowa się w ubóstwie, bieda ukryta jest w sytych! Dwa tysiące lat temu Jezus wypędził kupców ze świątyni, a pieniądz cierpliwie doczekał wendetty i historia wróciła farsą. W Polsce sprywatyzowano zyski i uspołeczniono straty, a handlarze zmądrzeli - przywdzieli szaty kapłańskie i teraz oni wypędzają ze świątyni Chrystusa. Oto powszechne, jawne, ekspresyjne oblicze biedy. Rzetelna, wymowna, stylowa tonacja matactwa: dyrektor artystyczny pewnego domu mody publicznie wyznaje, że szczytem luksusu jest nie wiedzieć, ile pieniędzy przeznacza się na ubranie!

Szczyt luksusu?! Raczej dno kloaki, wypełnionej łajnem arogancji!

Ŕ propos arogancji... Wiecie, jak wysysają pieniądze podatników agencje rządowe i fundusze centralne? Jak znakomicie radzi sobie rzesza prezesów, dyrektorów, członków rad nadzorczych, doradców i specjalistów, lukratywnymi kontraktami żywiąca niezliczone tabuny bliższych i dalszych pociotków? Wiecie, jak niebotycznie rosną dochody urzędników wybujałej niczym krwiożercza hydra administracji państwowej najwyższego szczebla? Albo koszty jej obsługi w postaci samochodów służbowych, ochrony, specjalnych domów wypoczynkowych i sanatoriów, lecznicy rządowej zarezerwowanej dla nich i członków ich rodzin? Horrendalna rozrzutność, bizantyjskie wręcz rozpasanie.

Oto styl sprawowania władzy: rwać dobro publiczne, rwać ile można, ile plugawe dusze zapragną. Oto polska klasa panująca: zdegenerowani nuworysze, unurzani w breji mafijnych powiązań, partyjnych traktatów, wzajemnych układów i asekuranckich, majątkowych intercyz.

Aferalny syndykat, pławiący się w luksusie i mamiący osłupiały plebs kłamliwymi zapewnieniami rodem z podręczników socjotechniki. Oto Polska: państwo gangsterskich interesów, skompromitowane, przeżarte aferami, pozbawione efektywnego przywództwa. Kleptokratyczne kondominium na miarę afrykańskich reżimów. Kraj we władaniu partyjnych baronów, finansowych oligarchów i zbrodniczej kliki kumotrów.

Polska przypadła diabłu. Patriotyzm? Wartości? Idee? Wspólne dobro? A jak się to pisze?! W tym kraju przyzwoitość tyle razy dostawała kopa - że już nie potrafi się podnieść!

Zwróciliście może uwagę na popularne wśród establishmentu demonstracje przeciwko biedzie, owe monstrualne bankiety zwane "imprezami dobroczynnymi", na jakie finansowe elity z należycie ufortyfikowanych enklaw przepychu na obrzeżach miast przekradają się, prześlizgując między obskurnymi, zrujnowanymi blokowiskami, a na których hoże damy tuzów rodzimego świata polityki i biznesu, w sztafażu wystawnych dekoracji, zza wykwintnie przybranych, zastawionych frykasami stołów, świecąc dyskretnie ukrytymi na palcach i deksoltach precjozami, w kreacjach za kilkanaście tysięcy złotych "przeciwstawiają się nędzy", zaś ich właściciele, tryskając entuzjazmem zza jedwabnych krawatów i klap garniturów od Armaniego celebrują ułomną litość, te kpiny ze zdrowego rozsądku uzasadniając żałosnym trelem frazesów o "społecznej wrażliwości"?!

Obrzęknięte od dobroci samopoczucia, usta paplające o ludzkiej godności, wargi z patosem gulgoczące o wyrównywaniu szans, solidarności i wspólnych celach... Porażający rodzaj komunikacji z nędzą. Jedyny, jaki znają: komunikacji za pomocą totalnego łgarstwa. Stado hipokrytów, zbijających fortuny na oszustwie. Wataha nagich kutasów o sparszywiałych sumieniach... nie, do cna wyzbytych sumień i pozbawionych wstydu - stojący kutas ma ochotę, lecz nie rozważa niuansów konfuzji! Zaiste, pieniądze nie śmierdzą, to ich właściciele cuchną!

...Bezpodstawne uproszczenia? Demagogia, powiadacie? Nie jestem obiektywny, tak? Cóż, obiecałem wykrzyczeć Wam prawdę, nie obiektywizm. Krzyk z samej definicji oznacza przesadę. Czasami krzyczymy, by nie sparaliżował nas strach. W świetle tego co napisałem, można go nazwać histerycznym, ale na pewno nie będzie to histeria. Ot, wykorzystuję prawo do przejaskrawień, głosy nawet słyszę: larum grają!

BĘDZIE GŁOŚNO?

Bieda nie żyje jak chce, lecz jak potrafi, z reguły milcząc. "Przez życie, jak przez błoto, idzie się z trudem" - zapisał Wiktor Hugo. Niektórych błocko wciąga - bo tak urządzamy nasz bezprecedensowy świat, dramatem jawiący się wtedy, gdy naraz tonie zbyt wielu. Ale uwaga, uwaga - to już dzisiaj, to teraz. Panie, Panowie: witajcie w ciężkich czasach! Jeżeli, jak mawiają reporterzy radiowi: "Życie jest surowcem", to życie biedaków przypomina dziś surowiec wtórny, nie nadający się nawet do utylizacji.

Niejeden toner spaskudzono i niejedną ryzę papieru zużyto, analizując sukcesy ugrupowań określanych mianem populistycznych. Obwąchując kariery aktywistów nicowano partyjne programy, a wypełnione zawiłymi analizami przyczyn i skutków dyskusje trwają, choć nieskomplikowana diagnoza ma budowę młotka: liczba zawiedzionych (zrażonych, rozczarowanych, zniechęconych, odrzuconych) sięga progu tolerancji organizmu zwanego państwem. Żeby tak rzec: z czubem. I tworzące naród "masy" mówią "basta!"

Że "basta!", niechby masowe, to cokolwiek mało, by zrodzić przywództwo? Nie rozśmieszajcie mnie - i na rewolucję wystarczy. "Rząd do roboty za 500 złotych! Mamy dość demokracji dla bogatych!" - wołają na manifestacjach pielęgniarki, miesiącami nie otrzymujące pensji.

Pielęgniarki, lekarze, nauczyciele, renciści, emeryci, rolnicy, stoczniowcy, hutnicy, górnicy... długo można wymieniać, dziwiąc się, jak wiele grup społecznych nadal grzeszy w tym kraju łagodnością!

I strzeżcie się tych, którzy oświadczają, że "demokracja to dialog". A jeśli naprawdę tak uważacie, posłuchajcie uważnie, bo mam dla Was nowinę: demokracja nie wymaga dialogu. Wymaga większości. Zasadniczy kanon demokracji brzmi: większość. I kwita. Możecie to zapamiętać?

Powyższe domaga się oczywiście uzupełnienia. Bo kiedy umrze nadzieja, gdy nędza sięgnie dwudziestu, może dwudziestu z hakiem procent populacji, ubóstwo wylezie z kątów: gromada niezaradnych, upośledzonych ekonomicznie odszczepieńców przestanie się w nich mieścić.

Tkwiąca w zakamarkach sfora przestanie przepraszać, że żyje. Dotrze doń, że życia nie powtórzą - i że nikt nie zrekompensuje im egzystencji nierównych szans. A kiedy spleśniała, skumulowana, rozsierdzona bieda hurtem otworzy ślepia i zaciśnie pięści... Hiszpański jezuita Baltazar Gracjan y Morales przestrzegał: "Nie walcz z człowiekiem, który nie ma nic do stracenia". Słusznie. Człowiek, który nie ma nic do stracenia, nie boi się ryzyka.

Nie widzicie związku? "Akceptowanie fałszywej sytuacji jest fałszowaniem siebie" - upominał Sławomir Mrożek. Fałszowanie rzeczywistości dla zaspokojenia iluzorycznych, konsumpcyjnych korzyści w teraźniejszości zemści się - być może jutro lub w najbliższy wtorek. Poznajcie opinię znad granicy nędzy (jeśli chcecie: z pogranicza biedy i totalnego ubóstwa). Werdykt gratis, w prezencie, gdyż niezadługo prawdopodobnie całokształt zwiśnie mi kalafiorem.

Idą tłuste lata dla nędzy, że się tak wyrażę. Powiadam wam, jest się czego bać. Zróbcie z tym coś, cokolwiek, ale zróbcie szybko. Albo nędza zrobi to za was - i będzie głośno. Powtarzam, larum już grają - nawet obżartym idiotom do tego stopnia nie powinno zależeć na decybelach! Zgoda, bywają piękne katastrofy (czytaliście Kazantzakisa? Widzieliście "Greka Zorbę"?) - pod warunkiem, że są to katastrofy cudze. Ta sadząca wielkimi susami ku waszym przedprożom również olśni - głodni wybuchną śmiechem, sytym darując krwawe łzy.

* * * * *

Elias Canetti rzekł kiedyś: "Trudno jest powiedzieć akurat tyle, ile chce się powiedzieć". Ja mam tylko swój krzyk, teraz więc zamilknę - dość się nakrzyczałem. Sytych serdecznie pozdrawiam, treściwych posiłków życząc. Może Bóg im wybaczy - powiadają, że to Jego zawód. Ja nie zamierzam: smród transformacji ustrojowej dokumentnie przepalił mi mózg, kleszcze recesji rozpłatały serce, a że buteleczkę endorfin stłukłem na ganku anonimowych dobrobytów, to i wielkoduszność mi zwiędła. Jeśli o mnie idzie, obejdzie się bez depenalizacji ohydztwa: grzebię nadzieję w miejscu, w którym konają bezdroża i nie programuję ułaskawień.

Z poważaniem, Andrzej Fromm.

Copyright (c) by Andrzej Fromm, lipiec 2003

afromm@op.pl