Polska Kultura

Wkraczając w dziesiąty rok istnienia Stowarzyszenia Scena Polska w Holandii warto może zastanowić się przez moment nad sobą. Wypada postawić sobie kilka zasadniczych pytań. Można pokusić się o próbę przeanalizowania - choćby pobieżnie tylko - własnej wobec życia postawy.

Zacząć należy chyba od sprawy najważniejszej: kim jesteśmy?

Używamy często na określenie siebie słowa "Polonia". Polonia holenderska. I rozumiemy przez to całość mieszkających w tym kraju Polaków. Integruje nas język rodzinny. I chyba tylko język. Znaleźliśmy się tutaj z najróżniejszych powodów, ale czy jesteśmy emigracją solidarnościową, marcową, wojenną, ekonomiczną czy polityczną, dyplomatyczną czy handlową, bez względu na to, czy i do jakiej partii czy organizacji należymy, jakie ugrupowanie reprezentuje nas w Sejmie i kto jest "naszym" Prezydentem, powtarzam, bez względu na to wszystko - rozmawiamy ze sobą po polsku.

Jesteśmy więc "emigracją". Może nie - "Wielką", ale zapewne dużą, przynajmniej jeśli chodzi o rozmiar. Ale nie musimy już tęsknić do tych "pól malowanych, wyzłacanych pszenicą" czy "pagórków leśnych szeroko rozciągnionych". Wystarczy wsiąść w samochód, by w ciągu kilkunastu godzin znowu móc się ich widokiem nasycić bez miary (nie wspominam nawet o skorzystaniu z usług LOT-u, by nie być posądzonym o krypto reklamę).

Nie musimy już - na szczęście! - drukować i wydawać "tekstów zakazanych", bo w Polsce wydaje się już wszystko. Przestała nawet obowiązywać - skądinąd dosyć pożyteczna - cenzura przyzwoitości.

Nie musimy tęsknić do "polskiej problematyki", bo mamy na co dzień polską telewizję, mamy polskie czasopisma, mamy Internet.

I - może z wyjątkiem tych, co zajmują się Polską zawodowo - mamy swoje "holenderskie" życie; pracę, krąg znajomych czy przyjaciół, codzienną krzątaninę, holenderskich współmałżonków, holenderskie dzieci, holenderskie podatki, ślub księcia Aleksandra, holenderskie, często, obywatelstwo. Jesteśmy więc poddanymi królowej Beatrix i dobrze nam z tym, prawda? Otóż chyba nie zawsze. Bo nam jednak wciąż ta "polskość" uwiera, nie daje spokoju, nurtuje. Każe robić rzeczy, których inni - ci "normalni" - Holendrzy nie robią i często nie rozumieją. "Po co jeździć do kościoła 20 czy 30 km, jeśli kościół jest za rogiem? - pytają zdumieni. Albo, podnosząc brwi, lub wręcz stukając się w czoło: "Do Utrechtu do kina?!", "Do Hagi do teatru?!".

Rozmawiamy w domu po polsku, uczymy dzieci tej Polski, bo chcemy, by w nich jakoś przetrwała, by jej obraz - przez osmozę - przedostał się również do świadomości Holendrów. Zależy nam, by postrzegano nasz kraj jako w miarę normalny, cywilizowany, kulturalny kraj w środku Europy, gdzie ludzie subtelni, wrażliwi, inteligentni, wykształceni, uduchowieni i bardzo nowocześni. Z drugiej strony, będąc tam, wśród "swoich", próbujemy opowiedzieć o Holandii jako miejscu, które nie jest wcale tak straszne, jak próbują je malować niektóre bardzo głośne stacje radiowe lub - równie głośne - ugrupowania polityczne. Stajemy się w ten sposób - za namową Adama Michnika lub tylko z naturalnej potrzeby - czynnikiem integrującym, tym pomostem do Unii, do Europy. Próbujemy tę Europę na naszym małym, prywatnym froncie zjednoczyć, zatrzeć granice jeśli nawet nie między państwami to chociaż między poszczególnymi obywatelami.

Tylko co będziemy robić, kiedy już te granice zatrzemy? Jaką rolę sobie wtedy wytyczymy? Nie jest to może problem do zadręczania się na dzisiaj, na pewno nie w sferze praktycznej; myślę, iż doczekamy niejednego jeszcze jubileuszu, zanim stanie się to naszym codziennym zmartwieniem.

Będzie chyba niejakim truizmem stwierdzenie, że najbardziej integrującym czynnikiem jest kultura. Nas ze sobą i nas z Europą, z tymi innymi. W świecie, w którym artykuły kupowane w sklepach pochodzą z najbardziej egzotycznych stron świata i często nie sposób się dowiedzieć, kto je wyprodukował, to właśnie kultura sprawia, że możemy - choć na chwilę - stać się Polakami w tym zuniformizowanym coraz bardziej tyglu, jakim staje się świat. To język właśnie i to, co on przekazuje, staje się czynnikiem łączącym nas ze sobą, sprawiającym, że czujemy się nieco lepiej, że "oddychamy świeżym powietrzem". Bo "Pan Tadeusz" trafił już pod każdą strzechę ( w najgorszym wypadku można się z inwokacją zapoznać na butelce wódki, którą nazwano tytułem poematu wieszcza!), ale przecież nie strzechę holenderską! Więc jak powiedzieć Europejczykom, że dzięcielina wciąż pała, choć wcale nie łysa pała tylko pała z ortografii? No jak im to powiedzieć!? Albo jak wytłumaczyć hasło "w Polskę idziemy, drodzy panowie!". Jak wytłumaczyć, co brzmi w Strzebrzeszynie i na czym polega problem gonienia króliczka.

Właśnie po to potrzebna nam jest Scena Polska. By móc od czasu do czasu spotkać się w ciemnej - albo nawet jasnej - sali i posłuchać wspólnie tego naszego ojczystego języka padającego ze sceny lub ekranu. By mieć poczucie wspólnoty w języku, by wiedzieć, o czym jest mowa, by nie gubić się przez godzinę lub dwie w zawiłościach języka niderlandzkiego i jego niepojętej gramatyce i jeszcze bardziej niepojętej wymowie, tylko upajać się łatwością i cudownym brzmieniem naszych chrząszczy i Brzęczyszczykiewiczów, czy innych stołów, którym coś wyłamano. To samo dotyczy naszego jedynego i niepowtarzalnego pisma, w którym nie tylko możemy przeczytać, co komu w duszy gra, ale w którym - przy odrobinie talentu i szczęścia - możemy opublikować, co nam w duszy gra. Bo nasza działalność przestała już koncentrować się li tylko na teatrze, a nasze pismo stało się otwarte na każdy w zasadzie rodzaj literacki, pod warunkiem, że będzie to rodzaj krótki.

Jest w Holandii kilka organizacji skupiających wokół siebie mieszkających tu Polaków. Robią one na pewno bardzo porządną robotę w promowaniu naszego kraju. Ale jest tylko jedna organizacja - Scena Polska w Holandii - stawiająca sobie za cel niesienie tutejszym Polakom - i ludziom Polski w jakikolwiek sposób ciekawych - Kultury. Nie jest łatwo nie zatracić się i swojej tożsamości narodowej, swych korzeni kulturowych, mieszkając w obcym kraju. Nie da się tego zrealizować bez stałego dopływu "świeżego powietrza"; bez kontaktu z żywym słowem, z teatrem, filmem, książką, wieczorem autorskim. I dlatego wierzę, że w pewnym momencie doprowadzimy do sytuacji, kiedy nie tylko na "Pana Tadeusza" czy "Quo vadis" przyjdzie ponad tysiąc widzów, ale i na każdy kolejny spektakl teatralny będziemy wynajmować coraz większą (i wciąż wyprzedaną!) salę. Czego życzę w tym jubileuszowym roku i Państwu i sobie.

Gienek Brzeziński

Autor jest współpracownikiem Kwartalnika Scena Polska w Holandii.( http://www.poolspodium.nl )

2002.12.13. Nasza Polonia