Samotność we dwoje

Relacje numer 12/2002

JACEK KUBITSKY

Wbrew temu co się powszechnie sądzi, rodzina jest nie tylko źródłem radości i tęsknych westchnień, lecz także jedną z najczęstszych przyczyn stresów i cierpień. Podobnie ma się z instytucją małżeństwa, której ostatnio nie wiedzie się najlepiej.

Na naszym kontynencie, średnio co czwarty a nawet co trzeci związek kończy się rozwodem. Coraz więcej dzieci pochodzi ze związków nieformalnych i to nie tylko w liberalnej Skandynawii, np. w Norwegii ich odsetek wynosi 49%, ale nawet we Francji 41%. W głęboko religijnej Irlandii prawie co trzecie dziecko rodzi się w wolnych związkach. Wiele osób na eksponowanych stanowiskach - polityków, ministrów, działaczy społecznych, duchownych (protestanckich) - żyje bez ślubu, co jeszcze dwadzieścia lat temu groziłoby im natychmiastową utratą pracy. Na początku tego roku, rząd brytyjski skreślił z orędzia na temat polityki rodzinnej ustęp, który stawiał na piedestale małżeństwo jako najbardziej pożądaną komórkę społeczną.

Badania przeprowadzane przez psychologów społecznych też nie napawają optymizmem. Na pytanie "czy wyszłabyś ponownie za mąż za swego obecnego męża", ponad 52 proc. Niemek mających za sobą sześcioletni staż małżeński udzieliło odpowiedzi odmownej. Wypowiedzi ich mężów były podobne.

Dlaczego udane małżeństwa są taką rzadkością, dlaczego ślub tak często staje się grobem miłości? Czyżby dlatego, że małżeństwa kojarzą się w niebie, a spełniają się na ziemi, w prozie życia? Czy rutyna, ciągłe przebywanie ze sobą sprawia, że związek staje się uciążliwy, nudny, zwłaszcza w dziedzinie erotyki... Może jest to cena, którą musimy zapłacić za radość - niekiedy dość krótką - płynącą z faktu bycia rodzicem?

Wstępowanie w stan małżeński ma coś z długiej podróży w nieznane. Nawet jeśli jako tako znamy naszego partnera, nie jesteśmy w stanie przewidzieć jego zachowań i reakcji w tysiącach różnych sytuacji, które nieuchronnie pojawią się w życiu. Wcześniej czy później trzeba będzie stawić czoło kłopotom, a niekiedy i dramatom. Wtedy może okazać się, że kandydat na męża jest "towarem z usterką" albo i jeszcze gorzej.

Dokonując poważnego zakupu otrzymujemy od uczciwego sprzedawcy rzetelną informację odnośnie funkcjonowania danego urządzenia, kosztów eksploatacji i trwałości. Przyszli małżonkowie postępują wręcz odwrotnie; zwykle ukrywają swoje wady i nie mówią np., że "za trzy lata przestanę się do siebie czulić", "za dziesięć lat wyłysieję", "po czterdziestce stanę się prawdziwą żmiją" albo "po jakimś czasie moja pupa przestanie cię podniecać" itd. Gdyby jednak partnerzy o tym mówili częściej - ale ciepło i czule - zaosz-czędziliby sobie i innym wiele bolesnych rozczarowań. Wiele związków kończy się niedobrze, ponieważ małżonkowie zapominają, że się zmieniają, że wyrastają z siebie, a przede wszystkim, że każda relacja - podobnie jak roślina - wymaga ciągłej pielęgnacji. Nie trzeba kogoś bezustannie kochać do szaleństwa, jak zachęcają poeci, z którymi nawiasem mówiąc mało kto mógł wytrzymać. Często wystarczy po prostu lubić kogoś i szanować. Nie brak miłości, ale brak przyjaźni czyni małżeństwa nieszczęśliwymi.

Przez wieki nie skąpiono pochwał małżeństwu stawiając - dosłownie - pod pręgierzem osoby żyjące "na kocią łapę". W zasadzie to całkiem od niedawna można bezkarnie mówić o kosztach i cieniach stanu małżeńskiego. Państwo i kościół walczą dziś o przeżycie i brak im energii na stosowne ingerencje, choć ręka wyraźnie świerzbi. Zła passa dla małżeństw nie bierze się tyle z rozkładu norm moralnych, ile z możliwości wyboru. Wolna konkurencja sprawiła, iż małżeństwo sporo straciło ze swojej atrakcyjności, zwłaszcza dla osób młodych. Ludzie o tym wiedzą i szczerze gratulują pannie młodej, nowożeńcowi zaś tylko z czystej konwencji.

Zniknęły dotychczasowe atuty pożycia małżeńskiego: darmowa kuchnia, całodobowe towarzystwo, łatwy seks, zabezpieczenie finansowe. Życie w stanie wolnym nie pociąga już za sobą napiętnowania, nie skazuje na margines towarzyski - zwykle wręcz odwrotnie - nie pogrąża w ubóstwie.

W ciągu ostatnich dziesięcioleci wydłużyła się średnia długość życia. W latach 50. kobiety żyły średnio 69 lat, a mężczyźni 63 lata. Obecne liczby wynoszą odpowiednio 82 i 74 lata. Zatem młodzi ludzie przyrzekają sobie miłość i wierność małżeńską na okres co najmniej pół wieku. Młode pokolenie jest jednak sceptyczne i nie bardzo wierzy w ślubowania i przysięgi.

Hedonistyczne nastawienie sprawia, że nie chce zaakceptować zwycięstwa rutyny nad libido. W pewnej współczesnej sztuce, chłopak zapewnia dziewczynę, że będzie ją kochał aż do śmierci. "Obiecaj mi, że będziesz mnie kochał dziesięć lat. To mi wystarczy" - odpowiada rzeczowo dziewczyna.

Ale nawet dla kobiet małżeństwo przestało być kluczem do samospełnienia i osiągnięcia szczęścia. Coraz więcej pań woli samotne życie niż przebywanie z partnerem, który je psychicznie lub fizycznie niszczy. Jednocześnie coraz więcej par nie chce ze sobą mieszkać. Zjawisko, które w polszczyźnie nosi nazwę "mieszkanie osobno razem" (living apart together czyli särboende) staje się w wielu krajach coraz powszechniej-sze. Np. w spisie powszechnym w USA z 2000 roku, liczba jednoosobowych gospodarstw domowych po raz pierwszy przewyższyła tradycyjne domostwa. Tę formę współżycia praktykują szczególnie pary, które nie mają dzieci. Możliwe, że wiele osób pragnęło prowadzić taki tryb życia już dawniej, lecz nie pozwalały na to naciski społeczne, a przede wszystkim warunki mieszkaniowe. Ten styl życia ma oczywiście swoją cenę. Jest nią lęk przed samotnością, zwłaszcza u osób starszych i uczucie wyobcowania. Tu też są przegrani i odrzuceni. Wielu samotników przyznaje, że boi się niedziel i długich świąt, że widok wózków z dziećmi przyprawia ich o ciarki, że niekiedy ich wolność staje się więzieniem. Ale samotność we dwoje również jest dojmująca, a może nawet i trudniejsza do zniesienia. Prawdą jest też, że sytuacja wielu żon lub mężów przypomina status zakładnika.

Wydaje się, że lojalność i więzi uczuciowe, jakie łączą pary "mieszkające osobno razem", są równie silne jak w innych związkach. Nie jest to rozwiązanie optymalne, lecz inne. Zwolennicy tego stylu życia mówią, że lepiej być nie do końca szczęśliwym samemu, niż zupełnie nieszczęśliwym we dwoje. Ale chyba najlepiej być szczęśliwym. We dwoje...

Jacek Kubitsky

Zobacz także:

http://www.relacjeonline.com/relacje/