O czym szepczą wieloryby

Tomasz Ulanowski  2006.01.03 13:10 Gazeta Wyborcza

Wojskowi idą do cywila

Podczas zimnej wojny amerykańska marynarka wojenna (przygotowując się do prawdziwej wojny) rozmieściła na dnie Oceanu Spokojnego sieć hydrofonowych szpiegów - podwodnych mikrofonów, które śledziły ruchy radzieckich okrętów. Kiedy zimna wojna skończyła się pokojowo, wojskowe hydrofony znalazły zastosowanie w cywilu.

Na przykład badacze z uniwersytetu stanowego w Oregonie zaczęli je wykorzystywać do rejestrowania podwodnych trzęsień ziemi. Razem z trzęsieniami podwodne mikrofony rejestrowały dźwięki przepływających statków, podmorskich osunięć ziemi oraz... śpiew wielorybów. Odgłosy wydawane przez ogromne walenie zainteresowały innych naukowców z tego samego uniwersytetu. Zbudowali swoje własne hydrofony i od 1999 r. zaczęli je rozmieszczać w różnych nawiedzanych przez wieloryby miejscach oceanu.

Nasłuch od razu przyniósł zaskakujące dla naukowców odkrycia. W zatoce Alaska badacze podsłuchali pogawędkę wielorybów biskajskich. - Od 1980 r. tylko raz zaobserwowano tu przedstawicieli tego gatunku - emocjonuje się David Mellinger z należącego do uniwersytetu stanowego w Oregonie centrum badań morskich. Zimą w tej samej zatoce naukowcy usłyszeli śpiew zagrożonych wyginięciem kaszalotów. - Do tej pory tylko kilka razy natknięto się na nie w tej okolicy - mówi Mellinger. - Zawsze latem. To nie są wody, w których zimą pływa się sympatycznie. Najwyraźniej jednak kaszalotom to nie przeszkadza.

A płetwale gadu-gadu

Najbardziej emocjonujące odkrycie dotyczy jednak płetwala błękitnego. Ten ogromny wieloryb jest największym zwierzakiem żyjącym na Ziemi - z wagą dochodzącą do 200 ton, a długością - do ponad 30 metrów. Podróżuje po wszystkich oceanach świata. Dwa płetwale mogą się usłyszeć, nawet jeśli dzieli je ponad 800 km! Czy jednak do końca się zrozumieją?

Okazuje się bowiem, że płetwale błękitne mówią różnymi dialektami. Język tych, które zamieszkują północno-zachodnie obszary Oceanu Spokojnego, różni się od mowy płetwali pływających w Pacyfiku zachodnim. Jeszcze inaczej brzmi dialekt płetwali błękitnych z okolic Antarktydy. A najbardziej dziwacznie gadają płetwale pływające u wybrzeży Chile. - Wydają z siebie bardzo niskie, pulsujące dźwięki - wyjaśnia Mellinger. - Płetwale z pozostałych populacji stosują zupełnie inne kombinacje impulsów i pisków. Różnica jest wręcz uderzająca - dodaje naukowiec.

Czy te dialekty niosą ze sobą jakieś trudności w komunikacji pomiędzy przedstawicielami tego samego gatunku? Mieszkańcowi Pomorza trudno zrozumieć górala, ale jeśli ten ostatni tylko chce, może przejść na potoczną polszczyznę. Być może i wieloryby wymyśliły swoje esperanto? - Kilka razy udało nam się podsłuchać jakby mieszankę różnych dialektów - mówi Mellinger. - Nie wiemy jednak, czy był to jakiś rodzaj "powszechnego wielorybiego" używany do rozmowy pomiędzy różnymi populacjami, czy tylko gadu-gadu jakiegoś nieopierzonego wielorybiątka, które dopiero uczy się mówić.

Amerykanie szacują, że w ciągu ostatnich 200 lat ludzie zabili co najmniej dwa miliony wielorybów. Wiele gatunków zostało zagrożonych wyginięciem (płetwal błękitny, kaszalot, finwal, humbak, wieloryb biskajski). Przetrwały, bo świat objął je ochroną (choć np. Norwegowie i Japończycy ciągle na nie polują). My możemy je zobaczyć, a naukowcy badać. A pytań do wielorybów jest jeszcze wiele. Może kiedyś na nie odpowiedzą. W końcu są bardzo gadatliwe.